ՏԵՍԱԴԱՇՏ

Իրան-Հայաստան Յարաբերութիունների

Շբթ09212019

Last update03:42:55 AM

Հայ-իրանական սահմանը դե ֆակտո փակվելու հնարավորության մասին նոյեմբերի 1-ին ազգային ժողովում Նիկոլ Փաշինյանի կատարած հայտարարությունը, կարելի է Հայաստանի արտաքին քաղաքականության կապակցությամբ նրա եզակի ճիշտ հայտարարություններից մեկը համարել:

Չեմ կարծում, որեւէ մեկը կարող էր պատկերացնել, որ աշխարհաքաղաքական իրավիճակների թելադրանքով հայ-իրանական սահմանը փակելու համար գեղեցիկ մի օր որեւէ հայ պաշտոնատար մեկնելով Մեղրի պիտի փականք դներ սահմանային անցակետի դռանը, բայց այն որ այդ սահմանը գնալով դե ֆակտո փակվում է կարծես թե իրականություն է դառնում:

Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարության հետ կապված իմ նախորդ գրառումներում կատարել եմ երկու հստակեցում: Նախ այն որ հայ-իրանական սահմանը կարող է դե ֆակտո փակվել միայն հայկական կողմի նախաձեռնությամբ եւ երկրորդ այն որ դա անպայմանորեն սահմանները ֆիզիկապես փակելու իմաստով չէ, ինչպես դա ընդհանրապես պատկերացվում է եւ տեղի է ունեցել Թուրքիայի դեպքում: Երբ խոսվում է սահմանները փակելու մասին դա նաեւ որեւէ առնչություն չունի երկու երկրների քաղաքացիների փոխայցելություններին: Օրինակ Թուրքիայի հետ պաշտոնական սահմանները փակ լինելով հանդերձ Ստամբուլից Երեւան թռիչքներ են իրականացվում եւ երկու երկրի քաղաքացիները ազատորեն այցելում են միմյանց երկրները: Ժամանակակից հասկացությամբ երկու երկրների միջեւ սահմանները դե ֆակտո փակ կարող են համարվել այն դեպքում, երբ նրանց միջեւ առեւտրաշրջանառության ճամբին լուրջ խոչընդոտներ են հարուցվում, տնտեսական վնաս պատճառելով կողմերին:

Բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ նոյեմբերի սկզբին Նիկոլ Փաշինյանի կատարած կանխատեսումը այսօր գնալով իրականություն է դառնում: Խոսենք փաստերով:

Ա) Անցած ամիս սոցցաներում բարձրացվեց Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի պատժամիջոցների պատճառով Հայաստանում իրանցի գործարարների, այդ թվում նաեւ իրանահայերի բանկային հաշիվների շուրջ ծագած խնդիրների հարցը: Մի առ ժամանակ անց պարզվեց, որ իրանահայերի մասով կարծես թե հարցը կարգավորվել է, իսկ ծագումով իրանցի գործարարների արտարժութային հաշիվների հետ կապված բարդությունները ըստ երեւույթին շարունակվում են:

Բ) «Կասեցում» քաղաքացիական շարժման համակարգող, գործարար Սամսոն Գրիգորյանը Lragir.am-ի հետ զրույցում հաստատել է, որ հայկական գրեթե բոլոր բանկերը հրաժարվում են վճարումների փոխանցում կատարել Չինաստանից, արաբական երկրներից ու նաեւ այլ երկրներից գնված այն ապրանքների համար, որոնց ներկրումը Հայաստան իրականացվում է Իրանի հարավում գտնվող Բանդարաբաս նավահանգստի միջոցով եւ Իրանի տարածքով: Այդպիսով հայ ներկրողները պարտավորվում են Հայաստան ներկրումներն իրականացնել Փոթիի նավահանգստի միջոցով ու Վրաստանի տարածքով, որոշ դեպքերում ունենալով ոչ միայն ժամանակի, այլ նաեւ նյութական մեծ կորուստ:

Գ) Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւն օրեր առաջ հայտարարեց, որ այդ երկրի բանակին հաջողվել է հայ-ադրբեջանական սահմանի Նախիջեւանի ուղղությամբ գրավել ռազմավարական բարձունքներ, որոնց շնորհիվ ադրբեջանական ուժերի թիրախում են հայտնվել Հայաստանի ռազմավարական ճանապարհները: Որեւէ մեկը չի կարող կասկածել, որ Ալիեւի հայտարարությունը վերաբերում է Հայաստանն Իրանին միացնող ճանապարհին: Նկատի առնելով այն փաստը, որ անցած ամիսների ընթացքում Նախիջեւանական հատվածից արդեն քանի անգամ կրակոցներ են արձակվել Հայաստան-Իրան ճանապարհի մերձակայքում գտնվող Արենի գյուղի ուղղությամբ Ալիեւի հնչեցրած սպառնալիքը առավել քան երբեւե առարկայական է թվում: Ի դեպ, սպառնալիքը հավասարապես ուղղված է նաեւ հայ-իրանական գազատարին եւ Մեղրու տնտեսական ազատ գոտուն, որը կոչված է դառնալու Իրանը ԵՄ-ին եւ ԵԱՏՄ-ին միացնող հանգույցը:

Երկուշաբթի օրը Թեհրանում «Իրան-Հայաստան հարաբերություններ, առիթներ ու մարտահրավերներ» թեմայով քննարկում է տեղի ունեցել, որտեղ ինչպես միշտ հնչել են երկու երկրի մասնավորապես առեւտրա-տնտեսական հարաբերությունների հետ կապված իդեալական հայտարարություններ: Ինչ խոսք, որ ԱՄՆ-ի կողմից խիստ պատժամիջոցների ներքո հայտնված Իրանը չի կարող չողջունել հարեւան Հայաստանի հետ հարաբերությունների ընդլայնումը: Գնդակն այս պահին հայկական կողմի դաշտում է: Դժվար չէ ենթադրել, որ Հայաստանի իշխանությունները շուտով կանգնելու են (եւ կամ արդեն իսկ կանգնած են) Իրանի կամ ԱՄՆ-ի միջեւ ընտրություն կատարելու բարդ որոշման դիմաց: Հայաստանի իշխանությունների հայտարարություններն այն մասին թե Իրան-Հայաստան հարաբերությունները մեծ նշանակություն ունեն Հայաստանի համար, չի թվում որ կարող են ազդել ամերիկյան կողմի որոշման վրա, որը ինչպես Երեւանում հայտարարեց Սպիտակ տան ազգային անվտանգության խորհրդական Ջոն Բոլթոնը փորձում է «սեղմել Իրանի շուրջ օղակը»:

Ամերիկյան կողմը կարծես թե արդեն մշակած ունի Հայաստանի համար իր սեփական պլանը: Ի գին զիջումների դիմաց Արցախի հարցի լուծման Իրանի հետ փակ սահմանը փոխանակել եթե ոչ Ադրբեջանի, առնվազն Թուրքիայի հետ բաց սահմանով, ինչի պատճառով էլ հատկապես վերջին շրջանում ադրբեջանական (ինչու ոչ նաեւ Թուրքիայի) բանակը ակտիվացել է Նախիջեւանի հատվածում:

Published in Լուրեր

Սահմաններին իրավիճակը շարունակում է լարված մնալ: Ադրբեջանը առաջիկա օրերին բացարձակապես հարձակողական նպատակով մեծամասշտաբ զորավարժության է պատրաստվում: Սահմաններում իրավիճակի սրմանը զուգահեռ, նախօրեին Ադրբեջան էր ուղևորվել Թուրքիայի նախագահ Ռեջեբ Թայիբ Էրդողանը, որի գլխավորած պատվիրակության կազմում էր նաև երկրի պաշտպանության նախարարը: Գրեթե նույն ժամանակ՝ հնգօրյա աննախընթաց այցով, Բաքվում էր Իսրայելի պատերազմի նախարար Ավիգդոր Լիբերմանը ով մինչ այդ արդեն երկու օր անց էր կացրել Հայաստանի հյուսիսային հարևան՝ Վրաստանում: 
Դեռ մայիսին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևին ( և միայն Ալիևին) հղած ուղերձում ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփն առաջիկա ամիսներին ղարաբաղյան հարցի կարգավորման խոստում էր տվել: Նկատի առնելով Իսրայելի հետ Թրամփի և մասնավորապես նրա խորհրդական և փեսա Ջերդ Քուշների սերտ հարաբերությունները, նաև Հայաստանի հարավային հարևան՝ Իրանի շուրջ ձևավորվող իրավիճակը չի բացառվում, որ Իրանի դեմ Ադրբեջանի համագործակցությունն ապահովելու համար կարող է ադրբեջանա-իսրայելյան համագործակցության զոհասեղանին դրվել Արցախը: Նաև չի բացառվում, որ ԱՄՆ-ում նոյեմբերին սպասվող ընտրություններում Հանրապետական կուսակցությունը կարող է կորցնել Կոնգրեսում մեծամասնությունը: Նկատի առնելով Թրամփի դեմ քննվող գործերը դա հանգեցնելու է ԱՄՆ գործող նախագահի դիրքերի կտրուկ թուլացման: Ներկա պայմաններում Ադրբեջանի իշխանությունների համար գերադասելի կլինի ինչքան շուտ և արագ հասնել Թրամփի տված խոստումի իրագործմանը:
Այս բարդ ու խրթին պայմաններում իրավիճակին ճիշտ գնահատական տալու, հակառակորդին ռազմական գործողության անցնելու ցանկացած պատրվակից զրկելու և նրան բանակցության սեղանին վերադարձնելու միջազգային ու դիվանագիտական բոլոր լծակներից օգտվելու փոխարեն ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը չունենալով Արցախյան հիմնահարցի կարգավորման հստակ պատկերացում դիմել է ռազմաշունչ այնպիսի հռետորաբանության որը Հայաստանի ղեկավարության մակարդակով գրեթե աննախընթաց է համարվում: 
Այսօր Արցախյան հիմնահարցում կարևորը ոչ թե ղեկավարների որդիների ո՞ր ճակատում ծառայելու խիստ պոպուլիստական հարցն է, այլ հրաժարվելով ու նաև հակառարդին հրաժարեցնելով ռազմաշունչ հռետորաբանությունից, ամեն գնով բանակցության սեղանին վերադառնալը և ամենագլխավորը՝ բոցաշունչ ելույթներով Արցախյան հիմնահարցի կարգավորումը Երևանի ավագանու ընտրությունների քարոզարշավի մակարդակին չիջեցնելն ու դա «Իմ Քայլը» դաշինքի օգտին չշահարկելը:

Published in Լուրեր

«Չբանակցելով Ղարաբաղի հետ՝ Ալիևը մեծ ծառայություն է մատուցում մեզ, մնում է, որ Ղարաբաղը որոշի, թե ինչպես է մտնում Հայաստանի կազմ»:
Նման հայտարարություն ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը կատարել է ուրբաթ օրը Փարիզում Ֆրանսիայի հայ համայնքի ներկայացուցիչների հետ հանդիպման ժամանակ:
Նա նաև ընդգծել է. «Մենք այլևս խոսելու համար որևէ բան ապացուցելու անհրաժեշտություն չունենք, ինքն է ապացուցում, որ Ղարաբաղը պետք է ինքնորոշվի, և արդեն իսկ Ալիևը որոշել է, որ Ղարաբաղը չի լինելու, չի կարող լինել Ադրբեջանի կազմում, և մնում է, որ Ղարաբաղը ինքը որոշի, թե ինչպես է մտնում Հայաստանի կազմ»:
Անկախ նրանից թե Արցախի հետ չբանակցելով Ալիևն ինչպես է որոշում, որ Արցախը չի լինելու Ադրբեջանի կազմում և առողջ տրամաբանությունը ինչպես կարող է դատել այդ մասին, ՀՀ վարչապետի տարօրինակ հայտարարությունը թույլ է տալիս մի քանի հետևություններ անել.
1) Ադրբեջանը նոր չէ որ հրաժարվում է բանակցել Արցախի հետ: Եթե գործելու լիներ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կատարած նոր գյուտը, ապա Արցախը վաղուց արդեն Հայաստանի կազմում պիտի լիներ: Իսկ եթե դա տեղի չի ունեցել կարելի է երկու եզրակացություն անել, կամ Արցախն ընդհանրապես չի ցանկանում մտնել Հայաստանի կազմի մեջ (ինչը չափազանց խորթ կարող է հնչել), կամ էլ կաղում է ՀՀ վարչապետի տրամաբանությունը:
2) Եթե չբանակցելով Արցախի հետ Ալիևը ծառայություն է մատուցում մեզ, ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը պնդելով, որ Ադրբեջանը պիտի բանակցի ոչ թե Հայաստանի այլ Արցախի հետ բոլորիս զրկում է Ալիևի մատուցած հիշյալ «ծառայություն»-ից և հետաձգում է Արացխի ինքնորոշումն ու Հայաստանի կազմի մեջ մտնելը:
3) Հայաստանի նախորդ իշխանությունները բանակցություններում հանդես գալով Արցախի անունից, թույլ չեն տվել որ Ադրբեջանն ուղղակի բանակցի Արցախի հետ ու դրանով Ալիևին պարտադրել են «ծառայություն» մատուցել մեզ: Առնվազն այս մասով Նիկոլ Փաշինյանը հայ ժողովրդի անունից երախտագիտություն պիտի հայտնի «քաղաքական դիակներին», ովքեր թշնամուն պարտադրել են «ծառայություն» մատուցել հայ ժողովրդին:
Հ.Գ. Անհրաժեշտ է ՀՀ վարչապետին հիշեցնել, որ գոյություն չունի Լեռնային Ղարաբաղ և դա վաղուց փոխարինվել է Արցախի Հանրապետությամբ:

Published in Լուրեր

«Չբանակցելով Ղարաբաղի հետ՝ Ալիևը մեծ ծառայություն է մատուցում մեզ, մնում է, որ Ղարաբաղը որոշի, թե ինչպես է մտնում Հայաստանի կազմ»:
Նման հայտարարություն ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը կատարել է ուրբաթ օրը Փարիզում Ֆրանսիայի հայ համայնքի ներկայացուցիչների հետ հանդիպման ժամանակ:
Նա նաև ընդգծել է. «Մենք այլևս խոսելու համար որևէ բան ապացուցելու անհրաժեշտություն չունենք, ինքն է ապացուցում, որ Ղարաբաղը պետք է ինքնորոշվի, և արդեն իսկ Ալիևը որոշել է, որ Ղարաբաղը չի լինելու, չի կարող լինել Ադրբեջանի կազմում, և մնում է, որ Ղարաբաղը ինքը որոշի, թե ինչպես է մտնում Հայաստանի կազմ»:
Անկախ նրանից թե Արցախի հետ չբանակցելով Ալիևն ինչպես է որոշում, որ Արցախը չի լինելու Ադրբեջանի կազմում և առողջ տրամաբանությունը ինչպես կարող է դատել այդ մասին, ՀՀ վարչապետի տարօրինակ հայտարարությունը թույլ է տալիս մի քանի հետևություններ անել.
1) Ադրբեջանը նոր չէ որ հրաժարվում է բանակցել Արցախի հետ: Եթե գործելու լիներ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կատարած նոր գյուտը, ապա Արցախը վաղուց արդեն Հայաստանի կազմում պիտի լիներ: Իսկ եթե դա տեղի չի ունեցել կարելի է երկու եզրակացություն անել, կամ Արցախն ընդհանրապես չի ցանկանում մտնել Հայաստանի կազմի մեջ (ինչը չափազանց խորթ կարող է հնչել), կամ էլ կաղում է ՀՀ վարչապետի տրամաբանությունը:
2) Եթե չբանակցելով Արցախի հետ Ալիևը ծառայություն է մատուցում մեզ, ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը պնդելով, որ Ադրբեջանը պիտի բանակցի ոչ թե Հայաստանի այլ Արցախի հետ բոլորիս զրկում է Ալիևի մատուցած հիշյալ «ծառայություն»-ից և հետաձգում է Արացխի ինքնորոշումն ու Հայաստանի կազմի մեջ մտնելը:
3) Հայաստանի նախորդ իշխանությունները բանակցություններում հանդես գալով Արցախի անունից, թույլ չեն տվել որ Ադրբեջանն ուղղակի բանակցի Արցախի հետ ու դրանով Ալիևին պարտադրել են «ծառայություն» մատուցել մեզ: Առնվազն այս մասով Նիկոլ Փաշինյանը հայ ժողովրդի անունից երախտագիտություն պիտի հայտնի «քաղաքական դիակներին», ովքեր թշնամուն պարտադրել են «ծառայություն» մատուցել հայ ժողովրդին:
Հ.Գ. Անհրաժեշտ է ՀՀ վարչապետին հիշեցնել, որ գոյություն չունի Լեռնային Ղարաբաղ և դա վաղուց փոխարինվել է Արցախի Հանրապետությամբ:

Published in Լուրեր