ՏԵՍԱԴԱՇՏ

Իրան-Հայաստան Յարաբերութիունների

Շբթ04202019

Last update03:42:55 AM

Back Դուք այստեղ եք՝ Home Լուրեր Ռոբերտ Մարգարեան
Ռոբերտ Մարգարեան

Ռոբերտ Մարգարեան

Երեքշաբթի հունվարի 8-ին Իրանի Թավրիզ քաղաքում համալսարանի մի խումբ դասախոսների, լրագրողների եւ «Ղարաբաղի պատերազմին մասնակից իրանցիների» մասնակցությամբ անց է կացվել «ԼՂ-ի հակամարտության տարածաշրջանային ու միջազգային դերակատարները եւ հակամարտության կարգավորման Իրանի ներուժ հնարավորությունները» թեմայով քննարկում:

Քննարկումն իր տեսակի մեջ ոչ առաջինն է ու ոչ էլ վերջինը, այդուհանդերձ դա նախորդներից առանձնանում է որոշ առումներով:
Մինչ այս նմանատիպ քննարկումները, մասնավորապես եթե այդտեղ ինչ-որ շեշտադրում էր կատարված լինում Ղարաբաղյան պատերազմին իրանցիների մասնակցության վրա, կամ Իրանի իշխանության կարգադրությամբ չեղյալ էին հայտարարվում (ինչը շուրջ մեկ տարի առաջ կատարվեց Թավրիզի համալսարանում նախատեսված համաժողովի դեպքում) եւ կամ էլ անց էին կացվում փակ կերպով եւ այդտեղ քննարկված թեմաները հազվադեպ էին հանրության սեփականությունը դառնում: Սակայն այս անգամ քննարկմանն ու այդտեղ շոշափված թեմաներին լայնորեն անդրադարձել են իրանական ադրբեջանամետ «Առան Նյուզ» եւ «Կովկաս» մշակութային կենտրոնի կայքերը: Հրապարակված լրատվության համաձայն քննարկման ընթացքում բանախոսները Ղարաբաղը ներկայացրել են որպես «իսլամական տարածք, որը պիտի ազատագրել հայերի բռնազավթումից», հայտարարել են, որ «ի վերջո եկել է ժամանակը, որ Իրանը բարձրաձայնի ԼՂ-ի պատերազմի ժամանակ Ադրբեջանին կատարած օժանդակությունների մասին» եւ Իրանի կառավարությանը կոչ են արել ինչպես Եմենի դեպքում «Ղարաբաղի ազատագրման հարցում» օժանդակություն ցուցաբերի «մուսուլման հարեւան»-ին:
Ավելի վաղ, ուրբաթ հունվարի 4-ին, Իրանի Արդաբիլ քաղաքի ուրբաթօրյա աղոթապետ Այաթոլլահ Սեյեդ Հասան Ամելին նույնպես իր քարոզներում լայնորեն անդրադարձել է Ղարաբաղի պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանի բանակին Իրանի ցուցաբերած ռազմական օժանդակություններին:
Իրանը պետական ու պաշտոնական մակարդակում շարունակ հայտարարել է Ղարաբաղի հակամարտության հարցում իր չեզոքությունն ու ընդգծել է բանակցությունների միջոցով հակամարտության խաղաղ կարգավորման անհրաժեշտությունը: Իսկ Արդաբիլ քաղաքում իսլամական հեղափոխության առաջնորդի ներկայացուցչի կողմից ուրբաթօրյա աղոթքի քաղաքական ու հոգեւոր նշանակություն ունեցող ամբիոնից Իրանի պաշտոնական դիրքորոշումներին հակառակ հայտարարություններ հնչեցվելն ու դրան զուգահեռ Թավիրզում անցկացված քննարկման բովանդակության հանրության սեփականություն դառնալն այն էլ մի երկրում, որտեղ նույնիսկ սոցիալական ցանցերում օգտատերերի գրառումները վերահսկվում են իշխանությունների կողմից եւ զգայուն հարցերում երկրի պաշտոնական դիրքորոշումներին հասակող գրառումներն անմիջապես հեռացվում են, կարող է միայն վկայել այն իրողության մասին որ Իրանն անուղղակի մեսիջներ հղելով իր դժգոհությունն է հայտնում Հայաստանի իշխանություններին: Իրանական հոգեբանության հետ ծանոթ ցանկացած փորձագետ կարող է հաստատել, որ մասնավորապես հարեւան երկրներին դժգոհության նման անուղղակի մեսիջներ հղելն Իրանի դիվանագիտության ավանդույթներից են համարվում:
Անցնող տարիների ընթացքում Իրան-Հայաստան հարաբերություններում դրական ու հուսադրիչ կողմերից մեկը եղել է քաղաքական հարաբերությունների բարձր մակարդակն ու շարունակ հայտարարվել է այն մասին, որ փորձ է կատարվում տնտեսական հարաբերությունները բարձրացնել քաղաքական հարաբերությունների մակարդակին: Մինչդեռ Հայաստանում «թավշյա հեղափոխությունից» հետո երկու երկրների հարաբերություններում արձանագրված զարգացումները վկայում են այն մասին, որ տնտեսական հարաբերությունները քաղաքական հարաբերությունների մակարդակին բարձրացնելու փոխարեն այս անգամ քաղաքական հարաբերություններն են, որ հետզհետե իջնում են տնտեսական հարաբերությունների մակարդակին:
Բացառելով երկու երկրների դեսպանների ջանքերը, որոնք ամեն գնով փորձել են իրենց առաքելության վայրերում հանդիպումներ կազմակերպելով ակտիվություն մտցնել երկու երկրների հարաբերություններում, ու նաեւ անցած սեպտեմբերին ՄԱԿ-ի ԳԱ-ի տարեկան նստաշրջանի ընթացքում ԻԻՀ նախագահի ու ՀՀ վարչապետի եւ երկու երկրների ԱԳ նախարարների հանդիպումները, վերջին 9 ամիսների ընթացքում երկու երկրի միջեւ հարաբերությունները գլխավորապես պահպանվել են նախարարների տեղակալների մակարդակում: Հայաստանում իշխանափոխությունից հետո Հայաստանի կառավարության որեւէ նախարար Իրան չի այցելել, իրանական կողմից վերջին անգամ նախարարի մակարդակում Հայաստան այց անցած հուլիսին իրականացրել է Իրանի էներգետիկայի նախարար Ռեզա Արդաքանիանը: Այս ընթացքում Իրան են այցելել միայն ՀՀ գլխավոր դատախազ Արթուր Դավթյանն ու ԱԱԾ պետ Արթուր Վանեցյանը: ՀՀ վարչապետի Իրան կատարելիք այցի մասին լուրերն էլ մնացել են հայտարարության մակարդակում:
Երբ անցած դեկտեմբերին ՄԱԿ-ի ԳԱ-ում քննարկման էր դրված մարդու իրավունքների հարցով Իրանի դեմ բանաձեւը Հայաստանը դեմ քվեարկեց դրան, իսկ Թուրքիան ու Ադրբեջանը չմասնակցեցին քվեարկությանը: Այդ օրերին սոցցացներում գրառումներ հայտնվեցին այն բովանդակությամբ, թե դա ինչպես է, որ Իրանի նախագահն ու նախարարները տարվա ընթացքում մի քանի անգամ ուղեւորվում են Թուրքիա եւ Ադրբեջան, որոնք միջազգային շրջանակներում չեն պաշտպանում Իրանին, իսկ անցնող 6 տարվա ընթացքում Իրանի նախագահը միայն մեկ անգամ (2016 թվականի դեկտեմբերին) այց է կատարել Երեւան, իսկ վերջին ամիսներին նույնիսկ նախարարների մակարդակում այցեր չեն եղել:
Հարցն ունի շատ հստակ մի պատասխան: Հակառակ Իրանի հետ հարաբերությունների նշանակության մասին բոլոր հավակնություններին Հայաստանի նոր իշխանությունները բոլորովին խորթ են իրանական հոգեբանությանը եւ այն ակնկալիքներին որ Իրանն ունի Հայաստանից:
Այսօր երբ Իրանն ԱՄՆ-ի կողմից խիստ պատժամիջոցների է ենթարկվել ու ամեն կերպ փորձում է շրջանցելով դրանք այլ երկրների հետ իր առեւտրական հարաբերությունների պահպանման համար ուղիներ գտնել, Իրանի արտաքին քաղաքականության եւ այլ երկրների հետ Իրանի հարաբերությունների մակարդակի գլխավոր չափորոշիչներից մեկն ԱՄՆ-ի պատժամիջոցների կապակցությամբ հստակ ու համարձակ դիրքորոշումներն են: Թուրքիայի նախագահ Էրդողանը նոյեմբերին Թուրքիայի խորհրդարանում հայտարարեց, որ Անկարան չի հետեւելու Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի պատժամիջոցներին: Ադրբեջանի ԱԳ նախարարությունը 2018 թվականի գործունեության ամփոփիչ զեկույցում անուղղակի կերպով դատապարտել է այլ երկրների դեմ վերցվող միակողմանի քայլերն ու պատժամիջոցները: Մինչդեռ մեզ մոտ՝ Հայաստանում, ոչ միայն պետական մակարդակով դեռ որեւէ պաշտոնատար գոնե անուղղակի կերպով չի դատապարտել Իրանի դեմ պատժամիջոցները, այլեւ ՀՀ վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանն ԱԺ-ում հայտարարել է, որ Իրանի հետ սահմանը կարող է դե ֆակտո փակվել, իսկ բանկերի կողմից հարուցված խնդրին անդրադառնալով լվանալով կառավարության ձեռքերը հայտարարել է, որ բանկերը մասնավոր ընկերություններ են եւ կառավարությունը չի կարող որեւէ պարտավորություն ստանձնել: Դրան զուգահեռ մինչ Ադրբեջանը ակտիվորեն հյուսիս-հարավ միջանցքի լրացման համար իր այլընտրանքային ուղիներն է առաջարկում, Հայաստանի իշխանությունների պասիվ դիրքորոշման ու նաեւ հայաստանյան բանկերի հարուցած խնդիրների պատճառով (տես https://www.lragir.am/2018/12/18/404597/) Հայաստանը կամավոր կերպով ինքն իրեն զրկում է այդ միջանցքի օղակներից մեկը լինելու հնարավորությունից:
Այս պահին պաշտոնական Թեհրանը Երեւանից ԱՄՆ-ի պատժամիջոցների հետ կապված հստակ ու համարձակ դիրքորոշում է պահանջում, ինչը կարծես թե այսօր բացակայում է Հայաստանի իշխանությունների մոտ անորոշ ճակատագրի մատնելով հարավային հարեւանի հետ կենսական նշանակություն ունեցող հարաբերությունները:

«Սիրո ու համերաշխության» հեղափոխության արդյունքում ձեւավորված միջավայրում, երբ նախկին իշխանությունների ու մասնավորապես ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի դեմ ցուցմունքներ տալն ու գործ սարքելը արդեն ոչ թե ավանդույթի, այլ բիզնեսի է վերածվել, իսկ երախտագիտությունը դարձել է անգտանելի իր, այս տողերը երախտիքի խոսք է ուղղված մի մարդու որին այսօր շատերը փորձում եմ ուրանալ, չտեսնելու տալով նրա կատարած մեծ գործը», - գրում է արտասահմանում բնակվող քաղաքագետ, իրավաբան ՌՈԲԵՐՏ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆՆ ու պատմում. «2002 թվականի նոյեմբերի 27-ից 30-ը Թեհրանի հայոց թեմի պաշտոնական պատվիրակության կազմում մասնակցում էի Երեւանում գումարված Համահայկական երիտասարդական առաջին խորհրդակցությանը: Խորհրդակցության շրջանակներում, բացի պաշտոնական քննարկումներից, ծրագրվել էին հանդիպումներ պետական պաշտոնատարների, այդ թվում՝ վարչապետ երջանկահիշատակ Անդրանիկ Մարգարյանի եւ ԱԳ նախարար Վարդան Օսկանյանի հետ: Խորհրդակցության ամփոփիչ նիստը գումարվեց Ծաղկաձորում, որին մասնակցեց ՀՀ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը: Հանդիպման ընթացքում տարբեր երկրների պատվիրակությունների անդամները ելույթներ ունեցան: Ինչպես միշտ ամենալուռն Իրանի պատվիրակության անդամներն էին: Ելույթներին հատկացված ժամանակը մոտենում էր ավարտին, երբ, ի վերջո, մտքերս ժողովելով որոշեցի երախտագիտության խոսք ասել: Միայն մեկ ելույթի հերթ էր մնացել ու վեր բարձրացված բազմաթիվ ձեռքեր կային: Իմ բախտից մշակույթի, սպորտի ու երիտասարդության հարցերի նախարար Ռոլանդ Շառոյանը, հավանաբար նկատելով դահլիճի այդ հատվածի լուռ լինելը, վերջին խոսքի իրավունքը տվեց ինձ: Այդ տարի մի քանի անգամ տարբեր պատվիրակությունների կազմերում Հայաստան այցելելու բախտ էի ունեցել ու որպես սփյուռքահայ չէի կարող թաքցնել հատկապես Երեւանում մեծ թափով իրականացվող շինարարական աշխատանքների, նաեւ փողոցների ու շենքերի մաքրման ու գեղեցկացման կապակցությամբ հիացմունքս: Հիացած էի հատկապես Երեւան-Սեւան ասֆալտապատ ճանապարհով, որն ընդամենը քանի ամիսներ առաջ չափազանց անմխիթար վիճակում էր: Ձմեռային ցուրտ առավոտյան Օպերայի շենքի դիմացի մայթը սալահատակող բանվորի ու եռանդով աշխատանքի մեկնող մարդկանց դեմքի ժպիտն ու գոհ հայացքները չէին կարող ուրախություն չպատճառել նաեւ ինձ: Որոշեցի խոսել ոչ թե խորհրդակցության նիստերի արդյունքների այլ Հայաստանում իրականացվող աշխատանքների մասին»:

Ռ. Մարգարյանը հիշում է, որ Թեհրան վերադառնալուց հետո իմացել է, որ իր ելույթը, եթե չի սխալվում, միակն էր եղել, որ ամբողջությամբ հեռարձակվել էր «Հ1»-ի «Հայլուր» ծրագրով ու բարեկամներից մեկը հասցրել էր դա արձանագրել տեսաերիզի վրա. «Հիշում եմ, որ ելույթս չափազանց դրական արձագանք ունեցավ նաեւ մեր համայնքում: Ռոբերտ Քոչարյանը պատրաստվում էր մասնակցել նախագահական երկրորդ շրջանի ընտրություններին, իսկ նրա թեկնածությունը պաշտպանում էր ՀՅԴ-ն, որը մեծ ներազդեցություն ունի Թեհրանի հայոց թեմում: Սա նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի հետ իմ առաջին հանդիպումն էր, բայց ոչ վերջինը: Տարիներ անց, երբ նա արդեն նախագահ չէր, Իրանի կառավարության հրավերով իր տիկնոջ՝ Բելլայի հետ մեկ անգամ եւս եղավ Իրանում: Թեհրանի հայոց թեմի Պատգամավորական ժողովում զբաղեցրած պաշտոնիս բերումով պատիվը ունեցա Թեհրանի «Հայոց Ակումբ»-ում մեկ անգամ եւս նրա հետ ընթրիքի սեղանի նստել ու խմել մեր Հայաստանի ու Արցախի կենացը: Վերջում չեմ կարող կարեւորությամբ չարձանագրել, որ Ռոբերտ Քոչարյանը Հայաստանի միակ նախագահն է, որի օրոք Երեւան այցելած Իրանի նախագահ Մոհամմեդ Խաթամին այցելելով Ծիծեռնակաբերդ՝ հարգեց Մեծ Եղեռնի զոհերի հիշատակը, ինչը եղավ առաջինն ու վերջինը»:

Եզրափակելով խոսքը՝ քաղաքագետը մեջբերում է պարսկական հայտնի առածը. «Միայն չգրված թելադրությունն է, որ սխալներ չի ունենում»: Կատարված ահռելի մեծ ծավալով աշխատանքի ընթացքում բացթողումները ոչ միայն թույլատրելի, այլ բնական են, հատկապես եթե դրանք ինչ-որ տեղ գործ ունեն երկրի անվտանգության հետ, իսկ քարեր առաջինը նրանք կարող են նետել, ովքեր կհավակնեն թե իրենք բացարձակ անմեղներ են»:

https://iravunk.com/news/74498

Հայ-իրանական սահմանը դե ֆակտո փակվելու հնարավորության մասին նոյեմբերի 1-ին ազգային ժողովում Նիկոլ Փաշինյանի կատարած հայտարարությունը, կարելի է Հայաստանի արտաքին քաղաքականության կապակցությամբ նրա եզակի ճիշտ հայտարարություններից մեկը համարել:

Չեմ կարծում, որեւէ մեկը կարող էր պատկերացնել, որ աշխարհաքաղաքական իրավիճակների թելադրանքով հայ-իրանական սահմանը փակելու համար գեղեցիկ մի օր որեւէ հայ պաշտոնատար մեկնելով Մեղրի պիտի փականք դներ սահմանային անցակետի դռանը, բայց այն որ այդ սահմանը գնալով դե ֆակտո փակվում է կարծես թե իրականություն է դառնում:

Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարության հետ կապված իմ նախորդ գրառումներում կատարել եմ երկու հստակեցում: Նախ այն որ հայ-իրանական սահմանը կարող է դե ֆակտո փակվել միայն հայկական կողմի նախաձեռնությամբ եւ երկրորդ այն որ դա անպայմանորեն սահմանները ֆիզիկապես փակելու իմաստով չէ, ինչպես դա ընդհանրապես պատկերացվում է եւ տեղի է ունեցել Թուրքիայի դեպքում: Երբ խոսվում է սահմանները փակելու մասին դա նաեւ որեւէ առնչություն չունի երկու երկրների քաղաքացիների փոխայցելություններին: Օրինակ Թուրքիայի հետ պաշտոնական սահմանները փակ լինելով հանդերձ Ստամբուլից Երեւան թռիչքներ են իրականացվում եւ երկու երկրի քաղաքացիները ազատորեն այցելում են միմյանց երկրները: Ժամանակակից հասկացությամբ երկու երկրների միջեւ սահմանները դե ֆակտո փակ կարող են համարվել այն դեպքում, երբ նրանց միջեւ առեւտրաշրջանառության ճամբին լուրջ խոչընդոտներ են հարուցվում, տնտեսական վնաս պատճառելով կողմերին:

Բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ նոյեմբերի սկզբին Նիկոլ Փաշինյանի կատարած կանխատեսումը այսօր գնալով իրականություն է դառնում: Խոսենք փաստերով:

Ա) Անցած ամիս սոցցաներում բարձրացվեց Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի պատժամիջոցների պատճառով Հայաստանում իրանցի գործարարների, այդ թվում նաեւ իրանահայերի բանկային հաշիվների շուրջ ծագած խնդիրների հարցը: Մի առ ժամանակ անց պարզվեց, որ իրանահայերի մասով կարծես թե հարցը կարգավորվել է, իսկ ծագումով իրանցի գործարարների արտարժութային հաշիվների հետ կապված բարդությունները ըստ երեւույթին շարունակվում են:

Բ) «Կասեցում» քաղաքացիական շարժման համակարգող, գործարար Սամսոն Գրիգորյանը Lragir.am-ի հետ զրույցում հաստատել է, որ հայկական գրեթե բոլոր բանկերը հրաժարվում են վճարումների փոխանցում կատարել Չինաստանից, արաբական երկրներից ու նաեւ այլ երկրներից գնված այն ապրանքների համար, որոնց ներկրումը Հայաստան իրականացվում է Իրանի հարավում գտնվող Բանդարաբաս նավահանգստի միջոցով եւ Իրանի տարածքով: Այդպիսով հայ ներկրողները պարտավորվում են Հայաստան ներկրումներն իրականացնել Փոթիի նավահանգստի միջոցով ու Վրաստանի տարածքով, որոշ դեպքերում ունենալով ոչ միայն ժամանակի, այլ նաեւ նյութական մեծ կորուստ:

Գ) Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւն օրեր առաջ հայտարարեց, որ այդ երկրի բանակին հաջողվել է հայ-ադրբեջանական սահմանի Նախիջեւանի ուղղությամբ գրավել ռազմավարական բարձունքներ, որոնց շնորհիվ ադրբեջանական ուժերի թիրախում են հայտնվել Հայաստանի ռազմավարական ճանապարհները: Որեւէ մեկը չի կարող կասկածել, որ Ալիեւի հայտարարությունը վերաբերում է Հայաստանն Իրանին միացնող ճանապարհին: Նկատի առնելով այն փաստը, որ անցած ամիսների ընթացքում Նախիջեւանական հատվածից արդեն քանի անգամ կրակոցներ են արձակվել Հայաստան-Իրան ճանապարհի մերձակայքում գտնվող Արենի գյուղի ուղղությամբ Ալիեւի հնչեցրած սպառնալիքը առավել քան երբեւե առարկայական է թվում: Ի դեպ, սպառնալիքը հավասարապես ուղղված է նաեւ հայ-իրանական գազատարին եւ Մեղրու տնտեսական ազատ գոտուն, որը կոչված է դառնալու Իրանը ԵՄ-ին եւ ԵԱՏՄ-ին միացնող հանգույցը:

Երկուշաբթի օրը Թեհրանում «Իրան-Հայաստան հարաբերություններ, առիթներ ու մարտահրավերներ» թեմայով քննարկում է տեղի ունեցել, որտեղ ինչպես միշտ հնչել են երկու երկրի մասնավորապես առեւտրա-տնտեսական հարաբերությունների հետ կապված իդեալական հայտարարություններ: Ինչ խոսք, որ ԱՄՆ-ի կողմից խիստ պատժամիջոցների ներքո հայտնված Իրանը չի կարող չողջունել հարեւան Հայաստանի հետ հարաբերությունների ընդլայնումը: Գնդակն այս պահին հայկական կողմի դաշտում է: Դժվար չէ ենթադրել, որ Հայաստանի իշխանությունները շուտով կանգնելու են (եւ կամ արդեն իսկ կանգնած են) Իրանի կամ ԱՄՆ-ի միջեւ ընտրություն կատարելու բարդ որոշման դիմաց: Հայաստանի իշխանությունների հայտարարություններն այն մասին թե Իրան-Հայաստան հարաբերությունները մեծ նշանակություն ունեն Հայաստանի համար, չի թվում որ կարող են ազդել ամերիկյան կողմի որոշման վրա, որը ինչպես Երեւանում հայտարարեց Սպիտակ տան ազգային անվտանգության խորհրդական Ջոն Բոլթոնը փորձում է «սեղմել Իրանի շուրջ օղակը»:

Ամերիկյան կողմը կարծես թե արդեն մշակած ունի Հայաստանի համար իր սեփական պլանը: Ի գին զիջումների դիմաց Արցախի հարցի լուծման Իրանի հետ փակ սահմանը փոխանակել եթե ոչ Ադրբեջանի, առնվազն Թուրքիայի հետ բաց սահմանով, ինչի պատճառով էլ հատկապես վերջին շրջանում ադրբեջանական (ինչու ոչ նաեւ Թուրքիայի) բանակը ակտիվացել է Նախիջեւանի հատվածում:

ՀՀ վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանը երեքշաբթի օրը հրավիրված մամուլի ասուլիսի ժամանակ պատասխանելով Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի պատժամիջոցների կապակցությամբ հարցումին հերթական անգամ վարպետորեն շրջանցեց բուն խնդիրը և առանց հստակ դիրքորոշում հայտնելու հիշյալ պատժամիջոցների ու նաև այն մասին թե Հայաստանի կառավարությունն ինչպես է պատրաստվում հաղթահարել այդ արգելքը, ընդամենն ընդգծեց հայ-իրանական փոխշահավետ հարաբերությունների ընդլայնման կարևորությունը, որի մասին չեմ կարծում որևէ մեկը կարող է կասկած ունենալ:

Վարչապետի պաշտոնատակարի ասուլիսի այս հատվածը պարունակում է երեք կարևոր արձանագրում: 
Առաջին՝ Նիկոլ Փաշինյանը չժխտեց բանկային մասնավոր բաժնում խնդիրների առկայությունը, բայց նաև չասաց թե ստեղծված վիճակին լուծում տալու համար ՀՀ կառավարությունն ինչ ծրագիր ունի:
Երկրորդ ՝ ՀՀ վարչապետի պաշտոնակատարը նշեց, որ կառավարական մակարդակում իրենց դիրքորոշումը ներկայացրել են: Գոնե ինձ հայտնի չէ Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի պատժամիջոցների կապակցությամբ Հայաստանի կառավարության հստակ դիրքորոշման մասին որևէ հայտարարություն: Վերջին օրերին Հայաստանի պաշտոնատարները, վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանի օրինակով տարբեր մակարդակներում, ընդամենն ընդգծել են հայ-իրանական հարաբերությունների նշանակությունը, բայց չի եղել որևէ հստակ հայտարարություն այն մասին, թե Հայաստանն ինչպես է վերաբերվում Իրանի դեմ ԱՄՆ պատժամիջոցներին:
Երրորդ՝ Նիկոլ Փաշինյանը «հույս է հայտնել», որ ամերիկյան կողմը ըմբռնումով կմոտենա Հայաստանի իրավիճակին: Ասում են մարդը հույսով է ապրած, սակայն միայն հույսերով չի կարելի արտաքին քաղաքականություն վարել ու մասնավորապես հաղթահարել Հայաստանի համար ռազմավարական նշանակություն ունեցող նման մեկ կարևոր հարց:
Կարծում եմ արդար կլինի Նիկոլ Փաշինյանին հարցնել, որ այդ կապակցությամբ «հույսերն» իրականություն չդառնալու դեպքում ի՞նչ է լինելու Հայաստանի կառավարության պաշտոնական դիրքորոշումը, հատկապես որ Ջոն Բոլտոնի և ամերիկյան պատվիրակության Երևան կատարած այցն ու դրան հաջորդած զարգացումները, այդ թվում հայաստանյան բանկերում իրանցիների արտարժութային հաշիվների սառեցումը, վկայում են այն մասին, որ հակառակ նախկին վարչակազմին, ԱՄՆ ներկա վարչակազմի մոտ բացակայում է հայ-իրանական հարաբերությունների ռազմավարական նշանակության մասին Նիկոլ Փաշինյանի ակնկալած «ըմբռնումը»:

Այն որ համաներումն իր մեջ կրում է մարդասիրական բնույթ անառարկելի է: Այս դիտանկյունից Հայաստանի կառավարության նախաձեռնությամբ ԱԺ-ին ներկայացված համաներման նախագիծը կարելի է դրական երևույթ համարել, որին իր էությամբ չի կարող դեմ գնալ որևէ ողջամիտ անձ:

Այդուհանդերձ ներկայացված նախագիծը պարունակում է մի կետ, որը ոչ միայն հարցականի տակ է առնում համաներման իմաստն ու նշանակությունը, այլև հակասելով տրամաբանությանը կոպտորեն խախտում է ՀՀ Սահմանադրության գլխավոր սկզբունքները:
Համաներման մասին օրենքի 2-րդ գլխի 11-րդ հոդվածի 1-ին կետում նշված է. «Պատժից ազատել 2016 թվականի հուլիսի 17-ից հուլիսի 31-ը Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանության պարեկապահակետային ծառայության գնդի տարածքում հանցագործություն կատարած, վերջիններիս հետ հանցակցած, այդ նպատակով հանցափորձ կամ հանցագործության նախապատրաստություն, հարակից տարածքներում դրանց հետ առնչություն ունեցող հանցագործություն կատարած, ինչպես նաեւ 2015 թվականի ապրիլի 24-ին զանգվածային անկարգությունների նախապատրաստության համար դատապարտված անձանց, եթե դրա դեմ չեն առարկում պատանդառված եւ (կամ) ֆիզիկական վնաս կրած տուժողները»:
Եթե 2015 թվականի ապրիլի 24-ին զանգվածային անկարգությունների նախապատրաստության համար դատապարտված անձանց պատժից ազատելը տրամաբանորեն հասկանալի է, քանի որ նրանց պարագային գոյություն ունի համապատասխան դատավճիռ և սահմանված համապատասխան պատիժ, ինչը կարելի է ներել, 2016 թվականի հուլիսի 17-ից հուլիսի 31-ը Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանության պարեկապահակետային ծառայության գնդի տարածքում հանցագործություն կատարած խմբի անդամների պարագային համաներումը տրամաբանորեն անհասկանալի է, քանի որ գործը դեռ դատարանում քննվում է, սպանության և հանրային գույքի ոչնչացման մասով գործը դեռ ամբողջությամբ բացահայտված չէ և կան հակասական ցուցմունքներ և ընդհանրապես չկա համապատասխան դատավճիռ և դրանից բխող պատիժ, որի վրա հնարավոր կլինի համաներում տարածել: Երևույթի հակասությունը կարելի է բացատրել մի պարզ օրինակով: Դուք կարող եք ներել ձեզ ունեցած որևէ անձի պարտքը, բայց նախ և առաջ պարտավոր եք ապացուցել, որ տվյալ անձը որոշակի գումար է պարտք ձեզ:
Համաներման օրենքի 11-րդ կետը միաժամանակ խախտում է ՀՀ սահմանադրության առնվազն երեք գլխավոր սկզբունքներ: Հայաստանում իշխանությունների տարանջատումը, անմեղության կանխավարկածը և օրենքի դիմաց բոլոր անձանց հավասարությունը և խտրականության բացառումը:
Ա) «Սասնա ծռեր» խմբի գործի դատաքննությունը ընթացքի մեջ է և մինչև այնքան ժամանակ երբ քննությունը ավարտին չի հասել, չեն հրապարակվել համապատասխան դատավճիռներ ու չի պարզվել գործի մեջ ներգարվված ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի հանցավորության չափը գործի քննությունը շարունակելու է մնալ Հայաստանի դատական իշխանության վերահսկողության ներքո: ՀՀ կառավարության Համաներման օրենքը պատժից ազատելով հիշյալ խմբի անդամներին կասեցնում է դատական գործընթացը, կանխելով հանցավոր արարքի բոլոր ծալքերի բացահայտումը: Սա կարելի է դատական իշխանության գործունեության մեջ մյուս երկու իշխանությունների՝ նախ գործադիրի և ապա օրենսդիրի, միջամտության բացահայտ և կոպիտ փորձ համարել, ինչը խախտում է ՀՀ Սահմանադրությամբ ընդգծված դատարանների անկախության և իշխանությունների տարանջատման սկզբունքը:
Բ) Համաներման օրենքի 11-րդ կետը խախտում է ՀՀ Սահմանադրությամբ ընդգծված անմեղության կանխավարկածը: Համաձայն այս սկզբունքի մինչև այնքան ժամանակ երբ անձի մեղքն ապացուցված չէ և չկա համապատասխան դատավճիռ անձը համարվում է անմեղ: Դատավճռի բացակայությամբ անձին պատժից ազատելով ՀՀ կառավարությունն ակամայից հայտնվում է դատավորի դերում, խախտելով անմեղության կանխավարկածը անձին մեղավոր է ճանաչում և ապա օրենքով նրան համաներում է շնորհում:
Գ) ՀՀ կառավարության Համաներման օրենքը խախտում է օրենքի դիմաց անձանց հավասարության սկզբունքը: Համաներման օրենքի 11-րդ կետը պատժից ազատում է «Սասնա ծռեր» խմբի անդամներին և 2015 թվականի ապրիլի 24-ին զանգվածային անկարգությունների նախապատրաստության համար դատապարտված անձանց, մինչդեռ չի տարածվում 2015 թվականի նոյեմբերին Նորք-Մարաշում վնասազերծված զինված խմբի անդամների պարագային և դա այն դեպքում երբ «Սասնա ծռեր»-ի դեպքում իրականացվել է հանցագործական արարք, արձանագրվել է սպանության դեպք և հանրային գույքի ոչնչացում, մինչդեռ Նորք-Մարաշի զինված խմբի պարագային դա վնասազերծվել է նախքան հանցավոր արարքի իրականացումը: Նման խտրականություն ցուցաբերելով ՀՀ կառավարությունը խախտում է օրենքի դիմաց անձանց հավասարության սկզբունքը:
Բացի այդ օրենքն իր խորքում պարունակում է հակասություն: 
Ա) Օրենքի 2-րդ գլխի 10-րդ հոդվածի 2-րդ կետում ընդգծված է, որ համաներում չի կարող կիրառվել «այն անձանց նկատմամբ, որոնք սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելու օրվա դրությամբ կարող են մեղադրվել կամ մեղադրվում են կալանավորման տակ գտնվելու կամ պատիժը կրելու ընթացքում կրկին դիտավորյալ հանցագործություն կատարելու մեջ»: Դա ի տես այն բանի, որ գրավի և ստորագրության դիմաց ազատության մեջ հայտնված «Սասնա ծռեր» խմբի անդամներն իրենց հարցազրույցներում ոչ միայն իրականացված հանցավոր արարքի կապակցությամբ զղջում չեն հայտարարել, այլև չեն բացառել անհրաժեշտության դեպքում կրկին զենքի դիմելու հնարավորությունը: 
Բ) Համաներման օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն համաներում չի տարածվում ՊՊԾ գնդի գրավման ընթացքում կատարված այն արարքների նկատմամբ, որոնք անմիջականորեն հանգեցրել են մարդու մահվան: Դեպքի ժամանակ ոստիկանության ավագ ենթասպա Գագիկ Մկրտչյանի սպանության գործով այս պահին մեղադրվում է Արմեն Բիլյանը, մինչդեռ խմբի անդամներից Պավլիկ Մանուկյանի ցուցմունքի համաձայն Գագիկ Մկրտչյանը սպանվել է Էդվարդ Գրիգորյանի արձակած գնդակից: Քանի որ հարցը դեռ քննության փուլում է պարզ չէ, թե ում վրա պիտի տարածվի 11-րդ հոդվածի 2-րդ կետը: Օրենքի 3-րդ հոդվածի համաձայն օրենքն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակման օրվան հաջորդող տասներորդ օրը: Այլ խոսքով օրնեքն ընդունվելուց 10 օր անց համաներմամբ պատժից ազատվելու է Էդվարդ Գրիգորյանը, որը Պավլիկ Մանուկյանի ցուցմունքի համաձայն կարող է մեղադրվել սպանության մեջ, իսկ համաներում չի տարածվելու Արմեն Բիլյանի պարագային, քանի որ նրա դեմ գոյություն ունի չապացուցված մեղադրանք: 

ՀՀ վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանը հինգշաբթի օրը ՀՀ Աժ-ում ելույթի ժամանակ անդրադառնալով Հայաստանի փակ ու կիսաբաց սահմաններին հայտարարեց, որ «հայ–իրանական սահմանն ամեն պահի կարող է դե ֆակտո փակվել ԱՄՆ–ի եւ Իրանի հետ հարաբերությունների եւ մնացած աշխարհաքաղաքական խնդիրների պատճառով, իսկ հայ–վրացական սահմանը դե ֆակտո կարող է փակվել վատ եղանակային պայմանների կամ աշխարհաքաղաքական պայմանների պատճառով»:

Հայաստանի հյուսիսային և հարավային կիսաբաց սահմանների փակվելու հնարավոր վտանգի մասին ՀՀ վարչապետի պաշտոնակատարի հայտարարությունն առաջին հայացքից կարող է առարկայական թվալ, սակայն այստեղ գոյություն ունի կարևոր մի հանգամանք, որը ըստ սովորականի Նիկոլ Փաշինյանը վարպետորեն փորձ է կատարել շրջանցել:
Եթե հայ-վրացական կիսաբաց սահմանը եղանակային և կամ աշխարհաքաղաքական պատճառներով կարող է փակվել անկախ Հայաստանի իշխանությունների կամքից (ինչը ձմռան եղանակին հաճախ է տեղի ունենում և բնականաբար Հայաստանի իշխանությունները դրա վրա ազդելու հնարավորություն չունեն), Իրանի հետ սահմանի դեպքում լիարժեքորեն այլ իրավիճակ է տիրում:
Բացառելով նույնիսկ ամենածանր պայմաններում Իրան-Հայաստան սահմանը փակելու իրանական կողմի ցանկության հավանականությունը, Հայաստանի հարավային «կիսաբաց» սահմանը կարող է փակվել միայն Հայաստանի իշխանությունների կամքով՝ արտաքին ճնշումների ներքո: 
Իսկ թե Հայաստանի ներկա և դեկտեմբերի խորհրդարանական ընտրություններից հետո ձևավորվելիք նոր իշխանությունները բավարար կամք ու ցանկություն կդրսևորեն դիմադրելու այդ կապակցությամբ արտաքին ճնշումներին, դա արդեն ժամանակը ցույց կտա: 

Դաժան իրականությունն այն է, որ ղարաբաղյան հակամարտության ցանկացած կարգավորում կպահանջի «օկուպացված տարածքների» մի մասի վերադարձ: Այս մասին EVN Report ամսագրի հետ հարցազրույցում ասել է Հայաստանում իր առաքելությունն ավարտած ԱՄՆ դեսպան Ռիչարդ Միլսը:
Նրա խոսքով՝ հայ ժողովուրդն ինքը պետք է որոշի, թե ինչի է պատրաստ: Սակայն դեսպանը շեշտում է, որ ինքը ցնցված է, թե որքան քիչ են քննարկվում ընդունելի լուծման եւ փոխզիջումների հարցերը:
Դիվանագետի կարծիքով՝ ստատուս քվոն արդեն Հայաստանի օգտին չէ, եւ սա դրսեւորվում է փակ սահմաններից սկսած մինչեւ նյութական պաշարների եւ մարդկային ռեսուրսների հետ կապված իրավիճակի լարվածություն, ընդհուպ մինչեւ հակամարտության հետ կապված կոռուպցիոն ռիսկեր:
Հայաստանում իր առաքելությունն ավարտած դեսպանի հայտարարությունը կարելի է ընդունել, որպես Հայաստանում պաշտոնավարած և առավել ևս Մինսկի խմբի համանախագահող երկրի դեսպանի հերթական սովորական հայտարարություն: Սակայն մի շարք հանգամանքներ առիթ են տալիս ենթադրելու, որ դեսպանի արտահայտությունները վտանգավոր տողատակեր են պարունակում:
Հատկանշական է, որ Դեսպան Ռիչարդ Միլսի հայտարարությունը կատարվում է այն ժամանակ երբ Հայաստանում է գտնվում ԱՄՆ պետքարտուղարի Եվրոպայի եւ Եվրասիայի հարցերով փոխօգնական Ջորջ Քենթը, իսկ առաջիկա օրերին սպասվում է ԱՄՆ նախագահի ազգային անվտանգության խորհրդական Ջոն Բոլթոնի այցը տարածաշրջան և Հայաստան:
«Օկուպացված» (ազատագրված) տարածքների վերադարձի և փոխզիջումների քննարկման անհրաժեշտության, նաև ստատուս քվոն Հայաստանի օգտին չլինելու մասին հայտարարությունը վտանգավոր հնչեղություն է ստանում այն դեպքում, երբ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հոկտեմբերի 16-ին ներկայացրած հրաժարականով կարելի է ենթադրել, որ Հայաստանում խորհրդարանական արտահերթ ընտրություններն անց են կացվելու առաջիկա դեկտեմբերին, որի արդյունքում չի բացառվում, որ ձևավորվելու է թույլ և ազդեցությունից զուրկ ընդդիմությամբ միակուսակցական խորհրդարան, որն ամբողջությամբ ենթարկվելու է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ցանկություններին: Դրան զուգահեռ թավշյա հեղափոխությունից հետո ձևավորվել է «ժողովրդի ուղղակի իշխանության» ձևաչափով հարցերն առանց փորձագիտական քննարկման հրապարակում ներկայացնելու և հաստատելու վտանգավոր ավանդույթը: Չի բացառվում, որ առաջիկայում կարող է Նիկոլ Փաշինյանի միջոցով հրապարակում քննարկման դրվել նաև «սահմանները փակ լինելու պատճառ դարձած, մարդկային ռեսուրսների հետ կապված իրավիճակների լարվածություն ու կոռուպցիոն ռիսկեր» առաջացնող Արցախի հարցը փոխզիջումների գնալով և «օկուպացված» տարածքների մի մասի վերադարձով կարգավորելու անհրաժեշտությունը: 
Եվ դա արվելու է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի միջոցով, ով սեպտեմբերի 12-ին ՀՀ ԱԺ-ում՝ խորհրդարանական լսումների ժամանակ «ազատագրված տարածքների» փոխարեն օգտագործեց «ձեզ հայտնի տարածքներ» տարօրինակ արտահայտությունը:

ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը մայիսին Ադրբեջանի նախագահին, իսկ սեպտեմբերին ՀՀ վարչապետին հղած ուղերձներում հայտարարել էր, որ առաջիկա ամիսները ԼՂ-ի հակամարտության կարգավորման հարցում հուսադրիչ են լինելու: Շատերը փորձեցին Թրամփի հայտարարությունը հենց այսպես կատարված առանց տողատակերի բարեմաղթանք համարել, մոռանալով որ ԱՄՆ նախագահը վերջին երկու տարիների ընթացքում ընդունած իր գործելաոճով ապացուցել է, որ որևէ ժամանակ «հենց այսպես» մի բան չի ասում: 

ԼՂ-ի հակամարտության թրամփյան լուծումն անկախ իր բովանդակությունից առավել վտանգավոր է դառնում այն իրողության ֆոնին, որ ղարաբաղյան հարցում ամերիկյան կողմի ցանկացած ակտիվացում անկասկած Մոսկվայի կողմից անարձագանք չի մնալու: 

Երկուշաբթի, 15 Հոկտեմբերի 2018 23:21

Գագաթնաժողով քաղաքական զրո արդյունքով

Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության պաշտոնական կայքում տեղադրվել են երևանյան 17-րդ գագաթնաժողովի ավարտին հրապարակված «Երևանյան հայտարարություն»-ն ու ընդունված բանաձևերը:
Հիմք ընդունելով հրապարակված փաստաթղթերը պարզվում է, որ «Երևանյան հայտարարության» մեջ որևէ հղում չկա ղարաբաղյան հակամարտությանը, իսկ «Ճգնաժամային իրավիճակների, հետճգնաժամային իրավիճակների եւ խաղաղության հաստատման վերաբերյալ բանաձև»-ում ղարաբաղյան հակամարտության մասին տեղ է գտել ընդամենը հետևյալ պասիվ դիրքորոշումը. «Վերահաստատում ենք մեր լիակատար աջակցությունը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների ջանքերին Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության բացառապես խաղաղ կարգավորման համար և հիշեցնում ենք, որ երկարատև խաղաղությունը պահանջում է հակամարտության բոլոր կողմերի անկեղծ ներգրավումը գործընթացում, համանախագահների առաջարկությունների հիման վրա»: 
Պարզվում է, որ ՖՄԿ-ի երևանյան գագաթնաժողովի արդյունքը մեզ համար եղել է ընդամենը մի նախադասություն, որը անցնող տարիների ընթացքում բազմիցս տարբեր խմբագրմամբ տեղ է գտել ԼՂ-ի հակամարտության կապակցությամբ հրապարակված բանաձևերում ու հայտարարություններում: 
Ոչ «Երևանյան հայտարարության» և ոչ էլ գագաթնաժողովի բանաձևերում չկա Հայաստանի Հանրապետության պաշտոնապես ճանաչված, նաև Արցախի Հանրապետության սահմանների դեմ ադրբեջանական կողմի ոտնձգությունները, Թուրքիայի տարածքում հայկական պատմա-մշակութային կոթողների ոչնչացումը և միջազգային սահմանների անօրինական կերպով փակ պահելը դատապարտող գոնե մեկ նախադասություն: 
Դատելով Իսլամական համագործակցության կազմակերպության գագաթնաժողովների ամփոփիչ հաղորդագրություններում շարունակաբար ադրբեջանական կողմի նախաձեռնությամբ տեղ գտնող բանաձևերից դժվար չէ կռահել, որ մեր հակառակորդ երկիրը նման մակարդակի գագաթնաժողովը ինչպես էր ծառայեցնելու ընդդեմ մեզ, իսկ մենք ընդամնենը հրճվեցինք ու բավարարվեցինք էժան սելֆիներով, հայկական երաժշտության ներքո Մակրոնի ու Թրյուդոյի պարով ու մեր հյուրին «Եռագույն»-ը հիշեցնող գուլպաներ նվիրելով:

Հոկտեմբերի 2-ին Ազգային ժողովի կանոնակարգ-օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին օրենքի նախագծի ընդումից հետո Հայաստանում ծայր առած քաղաքական զարգացումներին ճիշտ գնահատական տալու նպատակով անհրաժեշտ է մեկ անգամ ընդմիշտ հրաժարվելով հասարակությանն ու քաղաքական դաշտը «հեղափոխական»-ի ու «հակահեղափոխական»-ի բաժանելուց, ուշադրություն դարձնել առաջադեմ հասարակություններում «իշխանության» և «ընդդիմության» գործառույթներին:
Ցանկացած առաջադեմ հասարակության մեջ «իշխանությունը»-ը փորձում է իր տրամադրության տակ եղած օրինական լծակներով հնարավորինս երկարացնել իր պաշտոնավարության շրջանը, մինչդեռ «ընդդիմություն»-ը ելնելով իր գործառույթից և օգտվելով իրեն տրամադրված օրինական հնարավորություններից փորձում է կանխել գործող «իշխանության» պաշտոնավարման շրջանի երկարացմանն ուղղված ջանքերը։ Իշխանություն-ընդդիմութուն այս հավերժական հակամարտության ընթացքում եթե ընդդիմությանը (որ բնականաբար թույլ դիրքում է գտնվում և ընտրություններում քիչ ձայներ է հավաքել) որևէ անվան ներքո զրկենք պայքարի իր օրինական հնարավորությունից, նրան դատապարտած կլինենք հավերժ մնալու ընդդիմության դիրքում: Սա բնականաբար հակասում է է ժողովրդավարության սկզբունքներին և անմիաստ է դարձնում ընտրությունների կազմակերպումը: Խօսենք օրինակներով:
Որևէ մեկը չի կարող կասկածել, որ ԱՄՆ-ի 2016 թվականի նախագահական ընտրություններում Դոնալդ Թրամփը վայելելով ԱՄՆ-ի ժողովրդի վստահությունը և համաձայն այդ երկրի սահամանադրությամբ ընդունված ընտրական կարգի դարձավ ԱՄՆ նախագահ: Այդուհանդերձ վերջին շուրջ երկու տարիների ընթացքում դա արգելք չի հանդիսացել որպեսզի դեմոկրատականներն օգտվելով Կոնգրեսում ու դրանից դուրս իրենց լծակներից խոչընդոտեն տարբեր ոլորտներում երկրի նախագահի տարբեր նախագծերի վավերացումն ու գործադրումը և նույնիսկ նրա դեմ դատական գործեր հարուցելու միջոցով առաջ քաշեն նրան իմպիչմենտի ենթարկելու հնարավորությունը: ԱՄՆ-ի հասարակության մեջ որևէ մեկը դեմոկրատականների ջանքերը ընտրությունների միջոցով արտահայտված ժողովրդի կամքի դեմ ուղղված քայլ չի համարում ու միևնույն ժամանակ դեմոկրատականների քայլերը կանխելու համար Դոնալդ Թրամփն էլ իր համախոհներին ժամ առ ժամ փողոց չի հանում:
Այստեղ անշուշտ կարող է առաջ քաշվել «թավշյա հեղափոխության» փաստը, բայց նաև պիտի ընդունել, որ չի կարելի անսահամանափակ ժամկետով շահարկել հեղափոխության գործոնը և դա միջոց դարձնելով փաստորեն ասպարեզից հեռացնել քաղաքական հզոր ուժերին:
Առաջացած ու ամեն պահ խորացող քաղաքական ճգնաժամին դրական լուծում համար առաջին հերթին պիտի գալ այն համոզման, որ թավշյա հեղափոխությունն իր նպատակին հասավ ու հաղթանակեց ապրիլի 23-ին՝ Սերժ Սարգսյանի հրաժարականով ու հենց այդտեղ էլ մեկ անգամ ընդմիշտ պիտի փակված համարել հեղափոխության պատմության էջը: Դատելով ԵԽԽՎ-ի Հայաստանի հարցով համազեկուցող Յուլյա Լովոչկինայի երեկ տարածած հայտարարությունից կարծես թե նույնն է ընդգծում նաև միջազգային հանրությունը: Համազեկուցողի հայտարարության մեջ որևէ ակնարկ չկա «թավշյա հեղափոխությանը», դրա փոխարեն ընդգծելով առաջիկա ընտրությունները եվրոպական չափանիշների և ժողովրդավարության նորմերին համապատասխան կազմակերպվելու և քաղաքական բոլոր ուժերին ընտրություններին պատրաստվելու բավարար ժամանակ տրամադրելու անհրաժեշտությունը:
Մայիսի 8-ին Նիկոլ Փաշինյանի վարչապետ ընտրվելով ու նոր կառավարություն ձևավորվելով արդեն ուժի մեջ մտան «իշխանության» և «ընդդիմության» օրինական գործառույթները: Չի կարելի կասկածել, որ «թավշյա հեղափոխության» գործոնի կամայական շահագործմամբ խորհրդարանական ընդդիմության օրինական գործառույթի սահմանափակումը համարվելու է հակաժողովրդավարական ու հակասահմանադրական քայլ, ընդդիմադիր քաղաքական ուժերին զրկելով ընտրություններին պատճաշ ներկայացվածություն ունենալու հնարավորությունից:

Շատերին կարող է հետաքրքրել այն հարցը թե Նյու Յորք և Դուշանբե կատարած ուղևորությունից հետո ինչը՞ Նիկոլ Փաշինյանին մղեց խախտել մեկ տարվա ընթացքում խորհրդարանական արտահերթ ընտրություններ կազմակերպելու շուրջ ավելի վաղ ձեռք բերված պայմանավորվածությունը և առաջ քաշել ամենակարճ ժամկետում արտահերթ ընտրությունների գնալու հարցը:

Այսօր Հայաստանի ներքաղաքական զարգացումների հետ կապված գործ ունենք երկու իրար հակասող իրողությունների հետ: Առաջինն այն իրողությունն է, որ Հայաստանի գործող իշխանությունների լեգիտիմության ու վայելած համակրանքի շուրջ փորձ է կատարվում հանրությանը ներկայացնել իշխանամետ ԶԼՄ-ների քարոզչության միջոցով և հանրահավաքների հարթակներից: Մյուս իրողությունը սակայն օրինական լեգիտիմության հետ կապված ճգնաժամն է, որի հետ Հայաստանի գործող իշխանությունները և մասնավորապես վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը բախվում են միջազգային հանրության հետ շփումների ընթացքում:

Պիտի ընդգծել, որ միջազգային հանրության դիտանկյունից լեգիտիմության իմաստն ու չափանիշը լիարժեքորեն տարբերվում են նրանից ինչ քարոզվում է Հայաստանի գործող իշխանությունների կողմից և փորձ է կատարվում դրանում համոզել հանրությանը՝ լեգիտիմությունը նույնացնելով հանրային համակրանքին, մինչդեռ դրանք իրարից լիովին տարբերվող հասկացություններ են: Այսօր Հայաստանում գործ ունենք հետաքրքիր մի իրողության հետ: Հայաստանում գոյություն ունի օրինապես ձևավորված միջազգային չափանիշներով լեգիտիմ խորհրդարան, որը վերջին հինգ ամիսներում հետհեղափոխական միջավայրում համակրանքի տոկոսի անկում է ունեցել: Դրան զուգհեռ գոյություն ունի իշխանություն և վարչապետ, որոնք վայելելով հանդերձ ժողովրդի համակրանքը, իշխանության են հասել հակասահմանադրական ընթացակարգով և ժողովրդի որոշակի հատվածի գործադրած ճնշման ներքո ձևավորված արհեստական մեծամասնության շնորհիվ: Հոկտեմբերի 2-ին ՀՀ կառավարությունից գործընկեր կուսակցությունների՝ ԲՀԿ-ի և ՀՅԴ-ի, նախարարների հեռացմամբ գործող իշխանություններն այսօր զրկվել են նույնիսկ այդ կիսատ լեգիտիմությունից, խորհրդարանում ունենալով ընդամենը «Ելք» դաշինքի աջակցությունն ու բնակաբար նրա 9 ձայները:

ՄԱԿ-ի ԳԱ-ի նստաշրջանին մասնակցելու նպատակով Նյու Յորք կատարած այցի շրջանակներում չկայացած կարևոր հանդիպումները, իսկ դրանից հետո ԱՊՀ-ի գագաթնաժողովում ոչ այն քան ջերմ ընդունելությունը Նիկոլ Փաշինյանին հանգեցրին օր առաջ արտահերթ ընտրությունների գնալու և այդպիսով միջազգային լեգիտիմության հարցը կարգավորելու անհրաժեշտությանը:

Նիկոլ Փաշինյանը կարող էր հարգել ձեռք բերված պայմանավորվածությունը և արտահերթ ընտրություններ անցկացնելու համար սպասել մինչև առաջիկա մայիս: Սակայն Երևանի ավագանու ընտրությունների արդյունքները նրա համար պարզեցին դառը մի իրականություն: Հնարավոր է աճպարարությամբ տարբեր տոկոսներ ու թվեր ներկայացնել հանրությանը և հավակնել ժողովրդի բացարձակ մեծամասնության համակրանքը վայելելու մասին, բայց վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հավանաբար բոլորից ավելի լավ է գիտակցում արձանագրված իրողությունը: Թավշյա հեղափոխությանը հաջորդած հինգ ամիսների ընթացքում նրա գլխավորած իշխանության վայելած համակրանքը խիստ անկում է արձանագրել: Դա են վկայում այն շուրջ 500000 ընտրողները, ովքեր չարձագանքեցին ընտրություններին մասնակցելու անհրաժեշտության մասին Նիկոլ Փաշինյանի կոչերին: Արտահերթ ընտրությունները միչև առաջիկա մայիս հետաձգելով համակրանքի անկումն անկասկած ավելի մեծ թափ է ստանալու և եթե դրան հավելենք Երևանից դուրս գտնվող ընտրողների անորոշ ճակատագիր ունեցող ձայները, կարելի է ենթադրել, որ արտահերթ ընտրությունները առաջիկա մայիսին կամ դրանից հետո տեղի ունենալու դեպքում չբացառաելով նույնիսկ Նիկոլ Փաշինյանի պարտությունը, լավագույն դեպքում նրան հաջողվելու է ավտորիտար ռեժիմների օրինակով 30-ից 40 տոկոս մասնակցությամբ ընտրություններում 80 տոկոսանոց հաղթանակ արձանագրել, ինչը չի կարող լուծել միջազգային հանրության հետ շփումներում իշխանության լեգիտիմության հարցը:

Արտահերթ ընտրությունները հնարավոր ամենակարճ ժամկետում (դեկտեմբերին) անցկացնելով Նիկոլ Փաշինյանը նախ հնարավորություն կունենա ոչ միայն խույս տալ համակրանքի առավել անկումից, այլ դրան զուգահեռ ներքաղաքական դաշտն արհեստականորեն սրելով, ներքին թշնամիներ (հակահեղափոխականներ) հորինելով, շուրջօրյա հանրահավաքներ կազմակերպելով ու հասարակության մեջ կրկին հեղափոխական մթնոլորտ ստեղծելով վերականգնել նախկին համակրանքը և այդպիսով հզոր ընդդիմությունից մաքրված դաշտում հասնել բարձր տոկոսով մասնակցությամբ խորհրդարանական ընտրությունների, որի արդյունքում ձևավորված խորհրդարանում գոյություն կունենա բացարձակ մեծամասնություն վայելող մեկ ուժ և արհեստականորեն ձևավորված թույլ ու անգործունյա ընդդիմություն:

Էջ 1, 15-ից