ՏԵՍԱԴԱՇՏ

Իրան-Հայաստան Յարաբերութիունների

Շբթ09212019

Last update03:42:55 AM

Back Դուք այստեղ եք՝ Home Լուրեր Ռոբերտ Մարգարեան
Ռոբերտ Մարգարեան

Ռոբերտ Մարգարեան

Անցած մեկ տարվա ընթացքում տարբեր տեսակետներ են հնչել «Սասնա ծռեր»-ի իրականացրած գործողության էության ու արդյունքների ու նաեւ դրա հեղինակների մասին՝ սկսած դավաճանությունից մինչեւ հերոսություն: Բայց իրապես ի՞նչ էր իրենից ներկայացնում «Սասնա ծռեր»-ի իրականացրած գործողությունը:

Սրանից շուրջ մեկ տարի առաջ՝ 2016 թվականի հուլիսի 17-ի վաղ առավոտյան Երեւանի ՊՊԾ գնդի տարածքը գրավելով սկսված ու երկու շաբաթ անց՝ հուլիսի 31-ին «Սասնա ծռեր» զինված խմբի անդամների հանձնվելով ավարտված գործողությանը ճիշտ ու անաչառ գնահատում տալու համար անհրաժեշտ է պատասխանել մի քանի հիմնական հարցումների: Ինչքանո՞վ էր կազմակերպված գործողությունը: Դրան ինչպե՞ս վերաբերվեց ժողովուրդը: Ի՞նչ տվեց մեր ժողովրդին այդ գործողությունը: Նման գործողություններին ինչպիսի՞ վերաբերմունք է ցուցաբերում միջազգային հանրությունը:

Ի՞նչ վերաբերում է առաջին հարցումին մի կողմ թողնելով այն, որ ի՞նչը կամ ովքե՞ր դրդեցին խմբի անդամներին նման գործողություն իրականացնելու, միանշանակ կարելի է հավակնել, որ գործողությունն իրականացվեց նվազագույն կազմակերպվածությամբ: Նկատի առնելով խմբի կողմից ներկայացված պահանջները, որոնք առաջին իսկ հայացքից անիրագործելի էին թվում, կարելի էր ենթադրել, որ գործողությունը գործնական արդյունքի հանգելուց առավել, քարոզչական բնույթ էր կրում, իսկ քարոզչական քայլ ձեռնարկելու համար անհրաժեշտ է հայտնվել հատկապես միջազգային ԶԼՄ-ների ուշադրության կենտրոնում: Գործողությունն իրականացվեց հարեւան Թուրքիայում հեղաշրջումից (2016 թվականի հուլիսի 15-16) մեկ օր, իսկ Ֆրանսիայի Նիս քաղաքում իրականացված եւ ավելի քան 80 զոհեր խլած ահաբեկչական գործողությունից (2016 թվականի հուլիսի 14) երեք օր անց եւ այն պայմաններում, երբ աշխարհի ԶԼՄ-ների լրատվության գլխավոր խորագրերը հատկացված էին այդ իրադարձությունների մասին լուրերին ու մեկնաբանություններին: Գործողության կազմակերպիչները քաղաքագետ լինելու կարիք չունեին ըմբռնելու համար այն պարզ իրողությունը, որ նման երկու կարեւոր իրադարձությունների հակակշռի տակ հայտնվելով իրենց իրականացրած քայլը միջազգային որեւէ արձագանգ գտնելու ակնկալիք չպիտի ունենար: Գործողության անկազմակերպվածության մասին վկայում են նաեւ դրան հաջորդած քայլերն ու հատկապես ժողովրդին իշխանության դեմ հանելու նպատակի իրագործման հարցում բացարձակ ձախողումը:  

Գործողությանն ինչպե՞ս վերաբերվեց ժողովուրդը: Կարելի է ենթադրել, որ գործողության նպատակն էր ոգեւորություն ստեղծել իշխանություններից դժգոհ զանգվածների մոտ, որից հետո այդ զանգվածները հավանաբար պիտի զինվեին ՊՊԾ գնդից ձեռք բերված զենքերով ու հեղաշրջում պիտի իրականացնեին, իսկ ՀՀ ոստիկանության ու անվտանգության ուժերը կորցնելով իրենց պահեստային գլխավոր կենտրոններից մեկն անկարող պիտի լինեին անհրաժեշտ դիմադրություն ցուցաբերել: Հիշյալ գործողությունը թղթի վրա ոգևորիչ ու իտեալական թվալով հանդերձ իրականության մեջ վերը նշված անկազմակերպվածության ու ժողովրդային սպասված արձագանգին չարժանանալու պատճառով ձախողվեց: Բազմաթիվ տեսագրությունների ու պատկերների վկայությամբ գործողությանը հաջորդած առնվազն առաջին երկու օրերի ընթացքում միայն սակավաթիվ մարդիկ գնդի տարածքի մերձակայքում պաշտպանեցին գործողության հեղինակներին, իսկ գիշերները մերձակա տարածքի փողոցներում վոլեյբոլ խաղացող տղաներ էին, որոնք առաջացրած աղմուկի պատճառով արժանանում էին հարեւանների բողոքին:

Գործողությունից օրեր անց միայն սկսվեցին գիշերային երթերը, որոնք հուլիսի 20-ին եւ 29-ին սադրիչ գործողությունների արդյունքում տխուր ելք ունեցան հանգեցնելով ոստիկանության ու ցուցարարների միջեւ բախումների: Բախումների հետեւանքով վիրավորվեցին թե ցուցարարներ եւ թե ոստիկաններ: Չնայած «Սասնա ծռեր»-ի գործողությունը ժողովրդային լայն հովանավորության արժանացած շարժում ներկայացնելու ջանքերին եւ դատելով գործողության օրերին կազմակերպված երթերին ժողովրդի բերած մասնակցության թվից ու նաեւ դա համեմատելով դրանից մեկ տարի առաջ՝ 2015 թվականի հունիսին, Երեւանում ծնունդ առած «Էլեկտրիկ Երեւան» շարժման հետ կարելի է եզրակացնել, որ հակառակ բոլոր հավակնություններին «Սասնա ծռեր»-ի գործողությունը չարժանացավ ժողովրդային լայն հովանավորության ու երբ հազարավոր երեւանցիներ ի պաշտպանություն «Սասնա ծռեր»-ի երթ էին կազմակերպում Երեւանի Ազատության հրապարակից դեպի ՊՊԾ գնդի տարածք, տասնյակ հազարավոր երեւանցիներ նախընտրում էին զով երեկոն վայելել Երեւանի բացօթյա սրճարաններում կամ էլ իրենց տան հանգիստ անկյուններում:

Ի՞նչ դրական արդյունք տվեց «Սասնա ծռեր»-ի գործողությունը: Այս հարցին կարելի է պատասխանել ընդամենը մեկ բառով՝ ոչինչ: Երեք ոստիկանների զոհվելու, տասնյակ մարդկանց վիրավորվելու եւ հանրային գույքի ոչնչացման գնով իրականացված «Սասնա ծռեր»-ի գործողությունը կարելի է միանշանակ ձախողած եւ հակառակ արդյունքի հանգած գործողություն որակել: Գործողության ավարտին ոչ միայն ներկայացված պահանջներից գոնե մեկը չիրականացվեց, այլ դա առիթ տվեց իշխանություններին, որպեսզի խմբի գործողությանը ահաբեկչության որակում տալով արդարացնեն ամիսներ առաջ տեղի ունեցած «Հիմնադիր խորհրդարան» խմբի պարագլուխների ձերբակալությունը: Նույնիսկ Հայաստանում գործող քաղաքական ընդդիմադիր ուժերը (բացառությամբ «Հիմնադիր խորհրդարան»-ի համակիրներն ու «Ժառանգություն» կուսակցության մի հատվածը) պատրաստ չեղան պաշտպանելու այդ գործողությունը, նման մեթոդներով իշխանափոխությունը սպառնալիք համարելով Հայաստանի անվտանգության համար:

Անշուշտ նման գործողությունների հաջողությունը ներքին գործոններից բացի խոշոր տոկոսով պայմանավորված է նաեւ միջազգային հովանավորությամբ: Եթե չլիներ միջազգային արձագանգը, արտասահմանից հնչեցվող հովանավորության կոչերն ու երբեմն նաեւ գործադրվող տարբեր տեսակի ճնշումները այլ ելք կարող էին ունենալ վերջին տարիներին իրականացված թավշյա ու գունավոր հեղափոխություններից շատերն, այդ թվում նաեւ Ուկրաինայի «Մայդան»-ը: Ինչ վերաբերում է «Սասնա ծռեր»-ի գործողությանը պիտի նշել, որ նրանց ընտրած զինված գործողության ուղին ու հարցը բռնի ուժով լուծելու փորձը վերջին շրջանում հատկապես Եւրոպայում իրականացված ահաբեկչական գործողությունների ֆոնին չէին կարող ընդառաջվել միջազգային շրջանակների կողմից: Եթե ժամանակին 1970-ական եւ 1980-ական թվականներին ծայր առած ազատագրական շարժումների շրջագծում նման գործողություններն ինչ-որ չափով հասարակական համակրանքի արժանանալու եւ հանրային ոգեւորություն առաջացնելու հույսեր կարող էին ունենալ, այսօր ահաբեկչությունից խոցված ու տակավին դրա սպառնալիքն զգացող միջազգային հանրության տեսակետից զենքի միջոցով հասարակական հարցեր լուծելու ցանկացած տեսակի քայլ ահաբեկչական արարք է համարվում ու դատապարտվում է: Անկասկած ցանկացած տեսակի ու այդ թվում նաեւ զինված գործողություն հետապնդում է որոշակի նպատակ, որն ինչ-որ տեղ կարող է դրա հեղինակների ու նույնիսկ հասարակության մի հատածի համար սուրբ ու արդարանալի համարվել, սակայն հիմք ընդունելով ընդհանուր այն սկզբունքը, որ «նպատակը չի արդարացնում միջոցը» ու նաեւ ահաբեկչությունը լավ ու վատ տեսակների բաժանելու անթույլատրելիությունը, կարելի է ընդգծել, որ միջազգային դիտանկյունից «Սասնա ծռեր»-ի գործողությունը միանշանակ ահաբեկչական քայլ կարող է համարվել:

Այսօր՝ «Սասնա ծռեր»-ի գործողությունից մեկ տարի անց, անաչառ գնահատում տալով իրականացված գործողությանը կարելի է հանգել հստակ մի եզրակացության: Այն որ այսօր Հայաստանում տիրող հասարակական, տնտեսական ու դատաիրավական պայմանները շատ հեռու են մեր երազած իտեալներից, դառն ու անհերքելի իրականություն է, որն ի դեպ, հաստատում են նաև Հայաստանի իշխանությունները: Սակայն ժամանակակից աշխարհում իտեալների իրականացման համար զինված գործողություններից ու հեղաշրջման կոչեր հնչեցնելուց բացի կան առավել քաղաքակիրթ, ժողովրդավարական ու միջազգային հաստատում ունեցող միջոցներ: Ընդունենք, որ այսօր մեր հայաստանյան իրականության մեջ հիմնական փոփոխություններ առաջացնելու համար ՊՊԾ-ի գնդի տարածքի գրավումով պյուռոսյան հաղթանակ տոնող Դոն Կիխոտների փոխարեն ժամանակակից մտածողությամբ իրական «Սասնա ծռեր»-ի կարիք ունենք, որոնք զենքը ոչ թե հայ սպայի ու ոստիկանի այլ արեւելքից ու արեւմուտքից մեզ սպառնացող թշնամու կողմն են ուղղում:

Իսկ վերջում մի քանի խոսք արտասահմանում ու հատկապես Լոս Անջելեսում հաստատված «Սասնա ծռեր»-ի համառ հովանավորներին: Այսօր ամենահեշտ գործն անշուշտ հազարավոր կիլոմետրներ հեռավորությունից Հայաստանում հեղաշրջման ու իշխանափոխության կոչեր հնչեցնելն է: Սակայն Հայաստանում իրական բարեփոխումներ իրականացնելու եւ ժողովրդավարություն հաստատելու միակ ուղին անցնում է ընտրությունների միջով: ԱՄՆ-ում իրենց ապահով անկյունը գտած մեր հայաստանցի բարեկամներին խորհուրդ պիտի տալ, հեղաշրջման ու իշխանափոխության անօգուտ կոչեր հնչեցնելու եւ ժամանակ առ ժամանակ ԱՄՆ այցելող Հայաստանի քաղաքական գործիչներին վիրավորանքներ ուղղելու փոխարեն վերադառնալ Հայաստան ու հաջորդ ընտրություններին իրենց «չվաճառվող» ձայներով իրենց հայրենիքում խաղաղ իշխանափոխության հիմքը դնել:  

Ռոբերտ Մարգարյան 

Անցած մեկ տարվա ընթացքում տարբեր տեսակետներ են հնչել «Սասնա ծռեր»-ի իրականացրած գործողության էության ու արդյունքների ու նաեւ դրա հեղինակների մասին՝ սկսած դավաճանությունից մինչեւ հերոսություն: Բայց իրապես ի՞նչ էր իրենից ներկայացնում «Սասնա ծռեր»-ի իրականացրած գործողությունը:

Սրանից շուրջ մեկ տարի առաջ՝ 2016 թվականի հուլիսի 17-ի վաղ առավոտյան Երեւանի ՊՊԾ գնդի տարածքը գրավելով սկսված ու երկու շաբաթ անց՝ հուլիսի 31-ին «Սասնա ծռեր» զինված խմբի անդամների հանձնվելով ավարտված գործողությանը ճիշտ ու անաչառ գնահատում տալու համար անհրաժեշտ է պատասխանել մի քանի հիմնական հարցումների: Ինչքանո՞վ էր կազմակերպված գործողությունը: Դրան ինչպե՞ս վերաբերվեց ժողովուրդը: Ի՞նչ տվեց մեր ժողովրդին այդ գործողությունը: Նման գործողություններին ինչպիսի՞ վերաբերմունք է ցուցաբերում միջազգային հանրությունը:

Ի՞նչ վերաբերում է առաջին հարցումին մի կողմ թողնելով այն, որ ի՞նչը կամ ովքե՞ր դրդեցին խմբի անդամներին նման գործողություն իրականացնելու, միանշանակ կարելի է հավակնել, որ գործողությունն իրականացվեց նվազագույն կազմակերպվածությամբ: Նկատի առնելով խմբի կողմից ներկայացված պահանջները, որոնք առաջին իսկ հայացքից անիրագործելի էին թվում, կարելի էր ենթադրել, որ գործողությունը գործնական արդյունքի հանգելուց առավել, քարոզչական բնույթ էր կրում, իսկ քարոզչական քայլ ձեռնարկելու համար անհրաժեշտ է հայտնվել հատկապես միջազգային ԶԼՄ-ների ուշադրության կենտրոնում: Գործողությունն իրականացվեց հարեւան Թուրքիայում հեղաշրջումից (2016 թվականի հուլիսի 15-16) մեկ օր, իսկ Ֆրանսիայի Նիս քաղաքում իրականացված եւ ավելի քան 80 զոհեր խլած ահաբեկչական գործողությունից (2016 թվականի հուլիսի 14) երեք օր անց եւ այն պայմաններում, երբ աշխարհի ԶԼՄ-ների լրատվության գլխավոր խորագրերը հատկացված էին այդ իրադարձությունների մասին լուրերին ու մեկնաբանություններին: Գործողության կազմակերպիչները քաղաքագետ լինելու կարիք չունեին ըմբռնելու համար այն պարզ իրողությունը, որ նման երկու կարեւոր իրադարձությունների հակակշռի տակ հայտնվելով իրենց իրականացրած քայլը միջազգային որեւէ արձագանգ գտնելու ակնկալիք չպիտի ունենար: Գործողության անկազմակերպվածության մասին վկայում են նաեւ դրան հաջորդած քայլերն ու հատկապես ժողովրդին իշխանության դեմ հանելու նպատակի իրագործման հարցում բացարձակ ձախողումը:  

Գործողությանն ինչպե՞ս վերաբերվեց ժողովուրդը: Կարելի է ենթադրել, որ գործողության նպատակն էր ոգեւորություն ստեղծել իշխանություններից դժգոհ զանգվածների մոտ, որից հետո այդ զանգվածները հավանաբար պիտի զինվեին ՊՊԾ գնդից ձեռք բերված զենքերով ու հեղաշրջում պիտի իրականացնեին, իսկ ՀՀ ոստիկանության ու անվտանգության ուժերը կորցնելով իրենց պահեստային գլխավոր կենտրոններից մեկն անկարող պիտի լինեին անհրաժեշտ դիմադրություն ցուցաբերել: Հիշյալ գործողությունը թղթի վրա ոգևորիչ ու իտեալական թվալով հանդերձ իրականության մեջ վերը նշված անկազմակերպվածության ու ժողովրդային սպասված արձագանգին չարժանանալու պատճառով ձախողվեց: Բազմաթիվ տեսագրությունների ու պատկերների վկայությամբ գործողությանը հաջորդած առնվազն առաջին երկու օրերի ընթացքում միայն սակավաթիվ մարդիկ գնդի տարածքի մերձակայքում պաշտպանեցին գործողության հեղինակներին, իսկ գիշերները մերձակա տարածքի փողոցներում վոլեյբոլ խաղացող տղաներ էին, որոնք առաջացրած աղմուկի պատճառով արժանանում էին հարեւանների բողոքին:

Գործողությունից օրեր անց միայն սկսվեցին գիշերային երթերը, որոնք հուլիսի 20-ին եւ 29-ին սադրիչ գործողությունների արդյունքում տխուր ելք ունեցան հանգեցնելով ոստիկանության ու ցուցարարների միջեւ բախումների: Բախումների հետեւանքով վիրավորվեցին թե ցուցարարներ եւ թե ոստիկաններ: Չնայած «Սասնա ծռեր»-ի գործողությունը ժողովրդային լայն հովանավորության արժանացած շարժում ներկայացնելու ջանքերին եւ դատելով գործողության օրերին կազմակերպված երթերին ժողովրդի բերած մասնակցության թվից ու նաեւ դա համեմատելով դրանից մեկ տարի առաջ՝ 2015 թվականի հունիսին, Երեւանում ծնունդ առած «Էլեկտրիկ Երեւան» շարժման հետ կարելի է եզրակացնել, որ հակառակ բոլոր հավակնություններին «Սասնա ծռեր»-ի գործողությունը չարժանացավ ժողովրդային լայն հովանավորության ու երբ հազարավոր երեւանցիներ ի պաշտպանություն «Սասնա ծռեր»-ի երթ էին կազմակերպում Երեւանի Ազատության հրապարակից դեպի ՊՊԾ գնդի տարածք, տասնյակ հազարավոր երեւանցիներ նախընտրում էին զով երեկոն վայելել Երեւանի բացօթյա սրճարաններում կամ էլ իրենց տան հանգիստ անկյուններում:

Ի՞նչ դրական արդյունք տվեց «Սասնա ծռեր»-ի գործողությունը: Այս հարցին կարելի է պատասխանել ընդամենը մեկ բառով՝ ոչինչ: Երեք ոստիկանների զոհվելու, տասնյակ մարդկանց վիրավորվելու եւ հանրային գույքի ոչնչացման գնով իրականացված «Սասնա ծռեր»-ի գործողությունը կարելի է միանշանակ ձախողած եւ հակառակ արդյունքի հանգած գործողություն որակել: Գործողության ավարտին ոչ միայն ներկայացված պահանջներից գոնե մեկը չիրականացվեց, այլ դա առիթ տվեց իշխանություններին, որպեսզի խմբի գործողությանը ահաբեկչության որակում տալով արդարացնեն ամիսներ առաջ տեղի ունեցած «Հիմնադիր խորհրդարան» խմբի պարագլուխների ձերբակալությունը: Նույնիսկ Հայաստանում գործող քաղաքական ընդդիմադիր ուժերը (բացառությամբ «Հիմնադիր խորհրդարան»-ի համակիրներն ու «Ժառանգություն» կուսակցության մի հատվածը) պատրաստ չեղան պաշտպանելու այդ գործողությունը, նման մեթոդներով իշխանափոխությունը սպառնալիք համարելով Հայաստանի անվտանգության համար:

Անշուշտ նման գործողությունների հաջողությունը ներքին գործոններից բացի խոշոր տոկոսով պայմանավորված է նաեւ միջազգային հովանավորությամբ: Եթե չլիներ միջազգային արձագանգը, արտասահմանից հնչեցվող հովանավորության կոչերն ու երբեմն նաեւ գործադրվող տարբեր տեսակի ճնշումները այլ ելք կարող էին ունենալ վերջին տարիներին իրականացված թավշյա ու գունավոր հեղափոխություններից շատերն, այդ թվում նաեւ Ուկրաինայի «Մայդան»-ը: Ինչ վերաբերում է «Սասնա ծռեր»-ի գործողությանը պիտի նշել, որ նրանց ընտրած զինված գործողության ուղին ու հարցը բռնի ուժով լուծելու փորձը վերջին շրջանում հատկապես Եւրոպայում իրականացված ահաբեկչական գործողությունների ֆոնին չէին կարող ընդառաջվել միջազգային շրջանակների կողմից: Եթե ժամանակին 1970-ական եւ 1980-ական թվականներին ծայր առած ազատագրական շարժումների շրջագծում նման գործողություններն ինչ-որ չափով հասարակական համակրանքի արժանանալու եւ հանրային ոգեւորություն առաջացնելու հույսեր կարող էին ունենալ, այսօր ահաբեկչությունից խոցված ու տակավին դրա սպառնալիքն զգացող միջազգային հանրության տեսակետից զենքի միջոցով հասարակական հարցեր լուծելու ցանկացած տեսակի քայլ ահաբեկչական արարք է համարվում ու դատապարտվում է: Անկասկած ցանկացած տեսակի ու այդ թվում նաեւ զինված գործողություն հետապնդում է որոշակի նպատակ, որն ինչ-որ տեղ կարող է դրա հեղինակների ու նույնիսկ հասարակության մի հատածի համար սուրբ ու արդարանալի համարվել, սակայն հիմք ընդունելով ընդհանուր այն սկզբունքը, որ «նպատակը չի արդարացնում միջոցը» ու նաեւ ահաբեկչությունը լավ ու վատ տեսակների բաժանելու անթույլատրելիությունը, կարելի է ընդգծել, որ միջազգային դիտանկյունից «Սասնա ծռեր»-ի գործողությունը միանշանակ ահաբեկչական քայլ կարող է համարվել:

Այսօր՝ «Սասնա ծռեր»-ի գործողությունից մեկ տարի անց, անաչառ գնահատում տալով իրականացված գործողությանը կարելի է հանգել հստակ մի եզրակացության: Այն որ այսօր Հայաստանում տիրող հասարակական, տնտեսական ու դատաիրավական պայմանները շատ հեռու են մեր երազած իտեալներից, դառն ու անհերքելի իրականություն է, որն ի դեպ, հաստատում են նաև Հայաստանի իշխանությունները: Սակայն ժամանակակից աշխարհում իտեալների իրականացման համար զինված գործողություններից ու հեղաշրջման կոչեր հնչեցնելուց բացի կան առավել քաղաքակիրթ, ժողովրդավարական ու միջազգային հաստատում ունեցող միջոցներ: Ընդունենք, որ այսօր մեր հայաստանյան իրականության մեջ հիմնական փոփոխություններ առաջացնելու համար ՊՊԾ-ի գնդի տարածքի գրավումով պյուռոսյան հաղթանակ տոնող Դոն Կիխոտների փոխարեն ժամանակակից մտածողությամբ իրական «Սասնա ծռեր»-ի կարիք ունենք, որոնք զենքը ոչ թե հայ սպայի ու ոստիկանի այլ արեւելքից ու արեւմուտքից մեզ սպառնացող թշնամու կողմն են ուղղում:

Իսկ վերջում մի քանի խոսք արտասահմանում ու հատկապես Լոս Անջելեսում հաստատված «Սասնա ծռեր»-ի համառ հովանավորներին: Այսօր ամենահեշտ գործն անշուշտ հազարավոր կիլոմետրներ հեռավորությունից Հայաստանում հեղաշրջման ու իշխանափոխության կոչեր հնչեցնելն է: Սակայն Հայաստանում իրական բարեփոխումներ իրականացնելու եւ ժողովրդավարություն հաստատելու միակ ուղին անցնում է ընտրությունների միջով: ԱՄՆ-ում իրենց ապահով անկյունը գտած մեր հայաստանցի բարեկամներին խորհուրդ պիտի տալ, հեղաշրջման ու իշխանափոխության անօգուտ կոչեր հնչեցնելու եւ ժամանակ առ ժամանակ ԱՄՆ այցելող Հայաստանի քաղաքական գործիչներին վիրավորանքներ ուղղելու փոխարեն վերադառնալ Հայաստան ու հաջորդ ընտրություններին իրենց «չվաճառվող» ձայներով իրենց հայրենիքում խաղաղ իշխանափոխության հիմքը դնել:  

Ռոբերտ Մարգարյան 

Նախաձեռնութեամբ ԱՄՆ-ի Հարաւային Կալիֆորնիայի համալսարանի Հայկական հարցերի ուսումնասիրութեան կենտրոնի (The USC Institute of Armenian Studies) ընթացիկ տարւայ ապրիլի 9-ին եւ 10-ին՝ Լոս Անջէլեսում, իսկ մայիսի 23-ին եւ 24-ին՝ Երեւանում կազմակերպւեց «Անցման շրջանի աւարտը՝ Հայաստանը 25 տարի անց ի՞նչ է լինելու հիմա» (“End of Transition: Armenia 25 Years On, Now What?” ) թեմայով միջազգային համաժողով: Նախկին դիւանագէտների, համալսարանի դասախօսների, քաղաքագէտների, տնտեսագէտների ու տարբեր բնագաւառների փորձագէտների մասնակցութեամբ երկու քաղաքներում կազմակերպւած համաժողովների ընթացքում զեկուցաբերները քննարկեցին անկախութեան 25 տարիների ընթացքում տարբեր բնագաւառներում Հայաստանի Հանրապետութեան արձանագրած նւաճումներն ու նաեւ բացթողումները: Մայիսի 24-ին Երեւանի «Գաֆէսջեան» արւեստի կենտրոնում կազմակերպւած համաժողովի վերջին օրւայ ընթացքում, «Արտաքին քաղաքականութիւն եւ տարածաշրջանային ինտեգրում» բաժնում Իրան-Հայաստան յարաբերութիւնների մասին զեկոյցով հանդէս եկաւ քաղաքագէտ-լրագրող Ռոբերտ Մարգարեանը: Յօդւածը ներկայացւում է թարգմանաբար:

Իրանի եւ Հայաստանի միջեւ յարաբերութիւնները սկիզբ են առել պատմական ժամանակաշրջաններից:

ԽՍՀՄ-ի փլուզումից յետոյ Հայաստանի Հանրապետութեան անկախացմամբ նոր էջ բացւեց երկու ժողովուրդների յարաբերութիւններում: Այսօր երկու երկրների միջեւ հաստատւել են ամուր կապեր, որոնց հիմքում ընկած են պատմական ու մշակութային համընդհանրութիւնները:

Երբ Իրանը Արաքս գետի երկու ափերը միացնելու նպատակով դրա վրայ կամուրջ կառուցեց, հայերը դա անւանեցին «Բարեկամութեան կամուրջ»: Առաջին հերթին դա կենսական նշանակութեամբ կամուրջ էր՝ նպատակ ունենալով Հայաստանը միացնել Իրանի նման երկրներին եւ այդպիսով հնարաւորութիւն ստեղծել առաջին անհրաժեշտութեան ապրանքների ու ծառայութիւնների ներկրման համար: Կամուրջի հիմնական նպատակն էր կապ ստեղծել երկու պատմական հարեւանների միջեւ: Երկու պետութիւնների միջեւ հասարակական, տնտեսական ու մշակութային յարաբերութիւններն սկիզբ առան այս կամուրջով: Կամուրջն իրար միացրեց Արաքս գետի երկու կողմում ընկած ճանապարհները եւ Հայաստանի Հանրապետութեան անկախութեանը յաջորդած առաջին տարիներին, երբ Ադրբեջանի հետ պատերազմի պատճառով փակւած էին դէպի հարաւ տանող բոլոր ցամաքային ու երկաթգծային ճանապարհները, «Բարեկամութեան կամուրջ»-ը, Հայաստանի համար կենսական դերակատարութիւն ունեցաւ: Իրանի հանդէպ Հայաստանի դիրքորոշման հիմքում ընկած են դրական յարաբերութիւններն ու նաեւ Իրանում ապրող հայկական հզօր համայնքը: Այսօր, սակայն, Իրանի հանդէպ Հայաստանի մօտեցումը պատմական լինելուց առաւել գործնական բնոյթ է կրում:

1991 թւականի դեկտեմբերի 25-ին Իրանի Իսլամական Հանրապետութիւնն առաջին երկրներից էր, որ պաշտօնապէս ճանաչեց Հայաստանի Հանրապետութեան անկախութիւնը: Նկատի առնելով ցամաքային ընդհանուր սահմանի գոյութիւնը, նաեւ տարածաշրջանում քաղաքական ու ապահովական շահերից ելնելով Իրանը 1992 թւականին դիւանագիտական յարաբերութիւններ հաստատեց Հայաստանի հետ, որի նպատակն էր տնտեսական, քաղաքական ու մշակութային յարաբերութիւնների ընդլայնումը:

Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը, որն Իրանին հնարաւորութիւն է տալիս հասանելիութիւն ունենալ եւրոպական երկրներին ու նաեւ Եւրասիական տնտեսական միութեանը, ինչպէս նաեւ Հարաւային Կովկասում ազդեցիկ դերակատարութիւն ունենալու Իրանի ձգտումը երկու երկրների միջեւ քաղաքական յարաբերութիւնների ընդլայնման պատճառ են դարձել:

Անկախութեանը յաջորդած առաջին տարիներին եւ Լեւոն Տէր Պետրոսեանի նախագահութեան շրջանում երկու երկրի միջեւ յարաբերութիւններն ազդւած են եղել ԼՂ-ի պատերազմից: Աւելի ուշ՝ 1997-2000 թւականներին, Հայաստանի ներքին զարգացումներն ու նաեւ արտաքին քաղաքականութիւնն ազդեցին երկու երկրի երկկողմ յարաբերութիւնների վրայ: Այդ թւականներին երկու երկրի միջեւ առեւտրատնտեսական շրջանառութեան ծաւալները կրճատւեցին:

Ռոբերտ Քոչարեանի նախագահութեան շրջանում Հայաստանի վարած իրատեսական արտաքին քաղաքականութեան շրջանակներում երկու երկրի միջեւ յարաբերութիւնների մակարդակն աճ արձանագրեց: Ի հետեւումն դրա 2008 թւականին երկու երկրի միջեւ առեւտրատնտեսական շրջանառութիւնը բարձրացաւ տարեկան 220 միլիոն դոլարի: Այդ տէմպը պահպանւեց նաեւ Սերժ Սարգսեանի նախագահութեան առաջին երկու տարիների ընթացքում եւ երկու երկրի միջեւ առեւտրատնտեսական շրջանառութիւնը գերազանցեց 300 միլիոն դոլարի սահմանը:

Այդուհանդերձ եւ չնայած երկու երկրի միջեւ քաղաքական ու դիւանագիտական ընդլայնւած յարաբերութիւններին ու նաեւ միջազգային տարբեր հարցերի կապակցութեամբ ընդհանուր դիրքորոշումներին, նաեւ վերջին տարիներին գործադրւած ջանքերով հանդերձ, ոչ միայն երկու երկրի առեւտրատնտեսական շրջանառութիւնը որեւէ աճ չի արձանագրել, այլեւ 2016 թւականին իջել է 239 միլիոն դոլարի: Միեւնոյն ժամանակ երկու երկրի միջեւ առեւտրատնտեսական շրջանառութեան 60 տոկոսը գոյանում է գազի եւ էլեկտրաէներգիայի փոխանակումից: Այս բաժնում երկու երկրի համագործակցութիւնը զանց առնելով երկու երկրի միջեւ առեւտրատնտեսական շրջանառութիւնը նւազելու է տարեկան 100 միլիոն դոլարի:

Նկատի առնելով այն իրականութիւնը, որ Իրանի դէմ միջազգային պատժամիջոցների գործադրման շրջանում երկու երկրի միջեւ առեւտրատնտեսական շրջանառութեան ծաւալը զգալի փոփոխութիւն չկրեց, կարելի է եզրակացնել, որ յատկապէս Սերժ Սարգսեանի նախագահութեան շրջանում երկու երկրի միջեւ առեւտրատնտեսական շրջանառութեան ծաւալի նւազումը Հայաստանի վարած արտաքին քաղաքականութեան ու նաեւ արտաքին գործօնների, այդ թւում Ռուսաստանի ազդեցութեան արդիւնքն է համարւում:

Ընդհանուր առմամբ Իրանի հետ Հայաստանի յարաբերութիւնները Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի կողմից գործադրւած շրջափակումը շրջանցելու, ինչպէս նաեւ Հայաստանի գլխաւոր գործընկերը համարւող Ռուսաստանից կախւածութիւնը վերացնելու համար ինչ-որ ուղի որոնելու պահանջի արդիւնքն են:

Տարածաշրջանային ուսումնասիրութիւնների կենտրոնի տնօրէն Ռիչարդ Կիրակոսեանի համոզմամբ Իրանի ու Հայաստանի միջեւ յարաբերութիւններն առաջ են մղւում էներգետիկայի ու գեոպոելտիկայի երկու գործօնների միջոցով:

Էներգետիկայի հարցում ինչպէս արդէն ասւեց երկու երկրի միջեւ համագործակցութիւնը գլխաւորապէս հիմնւած է գազի եւ էլեկտրաէներգիայի փոխանակման վրայ: Այս փոխանակումն իրականացւում է մէկ գազատար խողովակագծի եւ էլեկտրահաղորդման երկու գծերի միջոցով: Էլեկտրահաղորդման երրորդ գիծը գտնւում է կառուցման փուլում եւ շահագործման պիտի յանձնւի 2018 թւականին: Երկու երկրի միջեւ գազատար խողովակագծի կապակցութեամբ յիշատակման արժանի կէտը Ռուսաստանի ճնշման ներքոյ դրա տրամագծի կրճատումն է, ինչը գործնականում անհնարին է դարձնում դրա միջոցով Իրանի գազի արտահանումը Եւրոպա:

Ռիչարդ Կիրակոսեանը նաեւ համոզւած է, որ Հայաստանի Հանրապետութեան արտաքին քաղաքականութիւնը ձգտում է հաւասարակշռութիւն ստեղծել արեւմուտքի ու Ռուսաստանի միջեւ: Միեւնոյն ժամանակ դա ճկուն է եւ Հայաստանը ձգտում է առաւել հնարաւորութիւններ եւ նւազ սպառնալիքներ առաջացնող այլընտրանքների: Թւում է, որ Իրանն այդ կապակցութեամբ կարող է լաւագոյն ընտրութիւններից մէկը լինել:

Իրանը քաղաքական ու տնտեսական տեսակէտից կենսական դերակատարութիւն ունի Հայաստանի համար: Իր աշխարհագրական դիրքի եւ հաղորդակցական ընդարձակ ուղիների պատճառով Իրանը համարւում է տարածաշրջանի կարեւոր երկրներից մէկը, որ միեւնոյն ժամանակ տնտեսական շահեր ունի Հարաւային Կովկասում ու մասնաւորապէս Հայաստանում: Նաեւ գտնւելով Կասպից ծովի եւ Պարսից ծոցի ափին Իրանն իրար է միացնում Կովկասը, Կենտրոնական Ասիան, Ասիայի արեւելքը, արաբական աշխարհն ու Հնդկական թերակղզին:

Իրանի ազգային շահերից են բխում Հայաստանի անկախութեան ամրապնդումն ու նաեւ կովկասեան տարածաշրջանում ներկայութիւնը: Իր աշխարհագրական դիրքի պատճառով Իրանը համարւում է փոխադրութեան կամուրջ եւ միեւնոյն ժամանակ աշխարհի ռազմավարական նշանակութեամբ կարեւոր երկրներից մէկը: Դա ոչ միայն Իրանի աշխարհագրական դիրքի եւ բնական հարուստ պաշարների այլ նաեւ նրա մեծ հնարաւորութիւնների եւ ռազմական կարողութեան պատճառով է: Առաւել դրան պիտի նաեւ ընդգծել, որ Իրանն ու Հայաստանը երբեւէ տարածքային կամ ազգային տարաձայնութիւններ չեն ունեցել, ինչը խթանիչ ազդակ է հանդիսացել երկու երկրների յարաբերութիւնների ընդլայնման հարցում:

Հայաստանը նոյնպէս արժէքաւոր դիրք է զբաղեցնում Իրանի քաղաքական ու ռազմավարական ծրագրերում: Պիտի ընդգծել, որ երկու երկրների միջեւ յարաբերութիւնների ընդլայնման պահանջը միայն Հայաստանի միակողմանի կարիքներից չի բխում: Այդ ուղղութեամբ նաեւ ազդեցիկ են Հայաստանի հնարաւորութիւններին եւ աշխարհագրական դիրքին Իրանի ունեցած կարիքը:

Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը կարող է Իրանին օգնել իր արտադրանքներն ու գազը Եւրոպա եւ ԵԱՏՄ արտահանելու հարցում:

Իրանի համար Հայաստանի հետ համագործակցութեան կարեւորութիւնը բացատրւում է հետեւեալ գործօններով.

1-     Հայաստանն Իրանին կապում է Սեւ ծովին, Հիւսիսային Կովկասին եւ Եւրոպային

2-     Հայաստանն անդամակցում է ԵԱՏՄ-ին եւ համարւում է Իրանի հետ ցամաքային սահման ունեցող այդ միութեան միակ անդամը

3-     Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը մեծ նշանակութիւն ունի Փանթուրքիզմի դիմակայման հարցում

4-     Իրանում գոյութիւն ունի հայկական հզօր համայնք

5-     Երկու երկրների համագործակցութիւնը չէզոքացնում է իսլամ-քրիստոնէութիւն հակադրութեան կոնսպիրացիան

6-     Հայկական հզօր լաբիների օգտագործումը

7-     Հայաստանի շուկայում եւ յատկապէս էներգետիկայի բնագաւառում ներկայութեան նշանակութիւնը

8-     Կովկասում հզօր ներկայութիւնը, որը պիտի կանխի ԼՂ-ի ճգնաժամի նման հակամարտութիւնների խորացումն ու դէպի Իրան տարածւելը:

Միեւնոյն ժամանակ կարեւոր է յստակեցնել երկու երկրի միջեւ յարաբերութիւնները խոչընդոտող ազդակները: Ընդհանուր առմամբ դրանք բաժանւում են տնտեսական, քաղաքական ու անվտանգութեան հետ կապւած արգելքների:

Տնտեսական խոչընդոտներից կարելի է յիշատակել Հայաստանի տնտեսական կառոյցը, կոռուպցիան եւ մենաշնորհները, ինչպէս նաեւ Իրանի տնտեսական կառոյցը եւ ներդրման բացակայութիւնը:

Իրականութիւնն այն է, որ նման խոչընդոտների գոյութեան պատճառով շահագործման չեն յանձնւել տնտեսական հնարաւորութիւններից շատերը եւ դա ի տես այն բանի, որ ուրիշ երկրներ անհրաժեշտ հող նախապատրաստելով շահել են այդ հնարաւորութիւններից օգտւելով:

Քաղաքական արգելքների կապակցութեամբ կարելի է ասել, որ նկատի առնելով կովկասեան տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական նշանակութիւնն, այդ տարածաշրջանը յայտնւել է տարածաշրջանային ու միջազգային մրցակցութիւնների կիզակէտում: Դրա արդիւնքում հարեւան երկրների երկկողմ յարաբերութիւններն, այդ թւում նաեւ Իրան-Հայաստան յարաբերութիւնները ազդւել են այդ մրցակցութիւնից:

Հայաստանում տիրող քաղաքական իրավիճակը նոյնպէս արգելք է հանդիսացել համագործակցութեան ընդլայնմանը: Հայաստանի ներքին խոչընդոտներից կարելի է առանձնացնել.

1-     Արտաքին ուժերի, յատկապէս Ռուսաստանի ներազդեցութինը

2-     Լարւածութիւնները եւ ներքին քաղաքական կայունութեան բացակայութիւնը

3-     ԼՂ-ի ճգնաժամը եւ Ադրբէջանի հետ հակամարտութեան շարունակւելը

Փորձագէտների համոզմամբ կայունութիւնն ու անվտանգութիւնն առաջադիմութեան նախապայմաններն են եւ երկկողմ համագործակցութիւնների ընդլայնումը նոյնպէս գտնւում է այդ երկու կարեւոր գործօնների ազդեցութեան ներքոյ: Այս առումով անվտանգութեան հետ կապւած սպառնալիքները եւ կովկասեան տարածաշրջանում շարունակւող ճգնաժամերը դանդաղեցնում են համագործակցութիւնների ընդլայնման ընթացքը: Տարածաշրջանում ցանկացած երկիր անվտանգութեան դասաւորումները մեկնաբանում է իր դիտանկիւնից ու այդ մեկնաբանութեան համապատասխան որոշում է դրա վրայ ազդող գործօնները:

Ընդհանուր առմամբ այնպէս է թւում, որ տարբեր բնագաւառներում Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան եւ Հայաստանի Հանրապետութեան միջեւ յարաբերութիւնների ընդլայնման համար անհրաժեշտ ներուժ գոյութիւն ունի: Անցնող տարիների ընթացքում տնտեսական համագործակցութիւնների ընդլայնման համար անհրաժեշտ հող է նախապատրաստւել: Դրան սատարեց նաեւ Իրանի միջուկային համաձայնութիւնը:

Ուրախութեամբ պիտի յայտարարել, որ վերջին ամիսներին Հայաստանի կառավարութիւնը երկու երկրի միջեւ յարաբերութիւնների ընդլայնման կամ առնւազն դրա համար անհրաժեշտ հող նախապատրաստելու ուղղութեամբ մեծ ջանք է գործադրել: Այդ թւում կարելի է ընդգծել երկու երկրի միջեւ վիզայի ռեժիմի չեղարկումը, Իրանի հետ սահմանին գտնւող Մեղրիում տնտեսական ազատ գօտի կառուցելու որոշման ընդունումը, Հայաստանի տարածքով Իրանից Վրաստան գազի փորձնական փոխադրումը,  ինչպէս նաեւ Վրաստանի նաւահանգիստների, Հայաստան-Վրաստան երկաթգծի եւ Իրան-Հայաստան ցամաքային ճանապարհների միջոցով Գերմանիայից Իրան մուլտիմոդալային փորձնական բեռնախոխադրումը: Եթէ իրականացւած ջանքերն արդիւնաւորւեն ու յաղթահարւեն գոյութիւն ունեցող խոչընդոտները, վերցւած քայլերը կարող են ուշագրաւ ազդեցութիւն գործել երկկողմ յարաբերութիւնների ընդլայնման ուղղութեամբ՝ մի քանի անգամ բարձրացնելով երկու երկրի միջեւ առեւտրաշրջանառութեան ծաւալները, դա համապատասխանեցնելով երկու երկրի միջեւ հաստատւած քաղաքական ընդլայնւած յարաբերութիւնների մակարդակին:

http://alikonline.ir/pdf/item/39995-18-%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%AB%D5%BD%D5%AB-2017

Երեքշաբթի, 30 Մայիսի 2017 17:07

The Islamic Republic of Iran and the Foreign Policy of Armenia

Robert Markarian - Tehran University, Iran

END OF TRANSITION

ARMENIA 25 YEARS ON, NOW WHAT?

Yerevan, Armenia    

Relations between Iran and Armenia has begun since ancient times.

The independence of the Republic of Armenia after the collapse of the Soviet Union opened new pages on the new relations between the two nations. At present, the two countries have established a strong relationship based on common historical and cultural background.

When Iran built a bridge to connect the two banks of the Araks River, the Armenians called it Friendship Bridge. First of all, it was a living bridge made to facilitate the connection of Armenia with countries like Iran to have access to imports of vital goods and required services. The purpose of this bridge was establishing a connection between two historical neighbors. The social, economic and cultural relations began from this bridge. The bridge connects two side’s roads and while due to the conflict with Azerbaijan at the beginning of the independence of Armenia, rail and road links with the south was blocked, the Friendship Bridge has played a vital role for Armenia. Armenia’s look to Iran is based on positive relationship and also strong Armenian minority living in Iran. Now, however, the approach of Armenia to Iran is less historical and more practical.

On December 25, 1991, the Islamic Republic of Iran recognized the independence of Armenia. Due to having a border with Armenia, as well as having political and security interests in the region and in order to develop economic, political and cultural relations, Iran established diplomatic relations with Armenia in 1992.

The geographical position of Armenia, which provides Iran with access to European countries and The Eurasian Economic Union (EAEU), and the need for playing an effective role in the South Caucasus causes the relations between the two countries to develop.

The relations between the two countries in the early years after the independence and during the presidency of Levon Ter-Petrosyan were under the influence of the Nagorno-Karabakh War. Later, from 1997 to 2000 internal developments and performance of Armenia's foreign policy affected bilateral relations. At the same time, the level of economic cooperation between the two countries decreased.

During the presidency of Robert Kocharyan and due to realistic foreign policy, the level of relations between the two countries improved. Following that, in 2008, the trade between the two countries reached to about $225 million. This trend continued during the first two years of Serj Sarkisyan's presidency reaching to $300 million.

However, despite strong diplomatic and political ties between the two countries and the political common positions about many international developments as well as the efforts being made in recent years, not only there hasn’t been any increase in the volume of trade between the two countries ever since, it has declined to $239 million in 2016. At the same time, more than the 60 percent of the trades between the two countries is the result of the exchange of gas and electricity. If the two countries cooperation in this field removes, the trade will be less than $100 million.

Since during the period of international sanctions against Iran, the level of trade between the two countries did not see sensible change, it seems that the failure to increase the level of trade between the two countries, especially under the presidency of Serge Sarkisyan, has been the result of the foreign policy and also the impact of external factors such as Russia.

In general, Armenia's relations with Iran are the result of a need to find a way to circumvent the blocks created by Turkey and Azerbaijan, and the desire to reduce reliance on Russia as the main and the only partner of Armenia.

According to Richard Giragosyan, the director of the Regional Studies Center, two main factors of energy and geopolitics are driving the relations between Iran and Armenia forward.

In the case of energy, as noted earlier, a large volume of trade between the two countries consists of the exchange of gas and electricity. This exchange is done through a pipeline and two power transmission lines. The third power transmission line is also under construction and will be operational in 2018. The important thing about the gas pipeline is the reducing of its diameter under Russian pressure which made any transiting of gas to Europe via Armenia impossible.

Richard Giragosyan also believes that the foreign policy of Armenia is complementary which tries to make a balance between West and Russia. At the same time, it’s flexible and Armenia looks for alternatives with more opportunities and fewer threats. It seems that Iran could be one of the best choices.

Iran plays a vital economic and political role for Armenia. Due to its geographical location and extensive communication, Iran is one of the significant countries in the region with high political and economic interests in the Caucasus region - and especially in Armenia. On the other hand, due to the connection with the Caspian Sea and the northern coast of the Persian Gulf and the Sea of Oman, Iran is a link not only to its neighbors but also to certain regions of the Caucasus, Central Asia, Eastern Asia, the Arab world, and the Indian peninsula.

Iran's national interests are provided by strengthening the independence of Armenia and participation in politics in the Caucasus region. Due to its geographical location and political position, Iran is considered a transportation bridge and one of the most strategic areas of the world. It’s not only because of Iran’s geographical location and natural rich resources but its economic huge potential and military capabilities. In addition, we must consider this reality that there are no territorial or ethnic disputes between Iran and Armenia which have been the most important factor in expanding relations.

Armenia also has a valuable place in Iran’s political and strategic programs. It should be noted that it’s not only the Armenia’s unilateral need which has necessitated the development of bilateral relations. The Iran’s mutual need to Armenia’s facilities and geographical location is also effective.

The geographical location of Armenia could help Iran transit its products and gas to Europe and The Eurasian Economic Union (EAEU).

The importance of Armenia for Iran is because of:

  1. Connecting Iran to the Black Sea, Northern Caucasus, and Europe.
  2. Armenia's membership in The Eurasian Economic Union (EAEU) and having a land border with Iran.
  3. The geopolitical importance of Armenia in coping with the Pan-Turkism in the region.
  4. Cultural importance due to the presence of the Armenian minority in Iran.
  5. The two countries cooperation for neutralizing the conspiracy of confrontation between Islam and Christianity.
  6. The political importance of using the powerful Armenian lobby.
  7. The economic importance of presence in Armenia’s market, especially in fields such as energy.
  8. A decisive presence in the Caucasus region and the prevention of the spread of crises such as the Karabakh crisis to Iran, and balancing the powers in the region.  

At the same time, identifying obstacles to cooperation between the two countries are important. In a general attitude, they could be divided to economic, political, and security obstacles.

Some of the economic obstacles are: Armenia’s economic structure, corruption and economic monopolies, Iran’s economic structure and the lack of investment.

The fact of the matter is that many of the economic opportunities have been lost because of the economic obstacles, while other countries have been able to take good advantage of this opportunities by taking appropriate preparations.

In the case of political obstacles, we can say that due to the geopolitical and strategic importance of Caucasus, this region has been the center of regional and international competitions. As a result, bilateral cooperation with neighboring countries, including relations between Iran and Armenia is under the influence of these factors and competitions.

The attempts of great powers for having influence in the Caucasus has led to intensified competition.

The political situation in Armenia has been an obstacle to cooperation. Some of Armenia’s internal obstacles are:

1-      Influence of foreign powers, especially Russia.

2-      The tensions and the lack of full political stability.

3-      The Karabakh crisis and the conflict with Azerbaijan.

Experts believe that stability and security are the preconditions of the development and the expansion of bilateral cooperation is also under the influence of this important factors. In this respect, security threats and conflicts in the Caucasus region has slowed economic development. Each country in the region defines the security layouts from its perspective and determine the affecting factors according to that definition.

In conclusion, it seems that cooperation between the Islamic Republic of Iran and the Republic of Armenia in various fields has enough potential to expand. During the past few years, the necessary ground for economic cooperation has been provided. The Iran nuclear deal also has had an important role in this regard.

Fortunately, in recent months the Armenia’s government has made great efforts to expand relations between the two countries or at least create proper ground for it, including the elimination of visa regime between two countries, the approval of the establishment of free economic zone on Meghri located on the border of Iran, trial transit of gas to Georgia via Armenia and the pilot cargo transit from Germany to Iran by using Georgian ports, the railways of Armenia and Georgia, and the overland routes of Armenia and Iran. If the efforts wrap up and overcome obstacles successfully, these steps could have a significant impact on the development of bilateral relations and multiply the trade volume between the two countries several times, upgrading it to the level which matches the expanded political relations.  

2016 թուականն իր ամբողջ դառնութիւններով մնաց թիկունքում:

Հայաստանի ու հայ ժողովրդի նորագոյն շրջանի պատմութեան մէջ 2016 թուականը նշանաւորեց երկու դառն ու ցաւալի իրադարձութիւններով, որոնցից իւրաքանչիւրն ինքնըստինքեան ճակատագրական կարող էին լինել քաղաքական, հասարակական ու տնտեսական բազմաթիւ բարդութիւններ դիմագրաւող, Հայաստանի նման ցանկացած փոքր երկրի համար:

Անցած ամիսների ընթացքում բազմաթիւ քննարկումների առիթ են դարձել նախ ապրիլի սկզբին Ադրբեջանի կողմից Արցախի դէմ սանձազերծուած քառոօրեայ պատերազմն ու ապա յուլիս ամսուայ կէսերին ամբողջ երկու շաբաթ Հայաստանը ցնցումների մատնած ՀՀ ոստիկանութեան ՊՊԾ գնդի պահակակէտի գրաւումը:

Այսօր ամիսների կտրուածքով յետադարձ հայեացք նետելով այդ երկու իրադարձութիւններին կարելի է յանգել մի եզրակացութեան: Եթէ ապրիլեան քառօրեայ պատերազմն իր ամբողջ դառնութեամբ և պատճառած մարդկային ու նիւթական կորուստներով ունեցաւ գոնէ մէկ դրական արդիւնք՝ ամէն գնով Արցախը պաշտպանելու վեհ գաղափարի շուրջ համախմբելով Հայաստանն ու Սփիւռքը, իշխանութեանն ու ընդդիմութեանը, յուլիս ամսին ոստիկանութեան պահակակէտի գրաւումն ու դրան յաջորդած դառն իրադարձութիւնները խաթարեցին ստեղծուած միասնականութիւնը՝ հասարակութիւնն առաջնորդելով դէպի բևեռականացում ու պառակտում: Այդ պառակտումն ու բևեռականացումը չսահմանափակուեց միայն Հայաստանով ու տարածուեց Սփիւռքի տարբեր գաղթօջախներում՝ ընդհուպ մինչև ԱՄՆ:

Նման դառն իրադարձութիւններն առյաւէտ յիշատակուած են մնում պատմութեան էջերում ու դրանցից խուսափում չկայ: Բայց գոյութիւն ունի դասեր քաղելու և փորձութիւնը առիթի վերածելու հնարաւորութիւն: Դա հնարաւոր կարող է լինել միայն այն դէպքում, երբ մեզ մօտ զարգանայ «պետականութիւն» հասկացութիւնը «իշխանութիւն»-ից տարբերելու յոյժ կարևոր ընդունակութիւնը: Կարելի է լինել իշխանութիւնների ընդդիմադիր, քննադատել այսինչ կամ այնինչ պաշտօնատարի, վեր հանել հասարակական բծաւոր կողմերը, բայց հարուածել պետականութեան անվտանգութեանն ու հիմքերին անընդունելի ու անարդարանալի է:

2017 թուականին սպասուող ամենանշանաւոր իրադարձութիւնը խորհրդարանական համակարգին անցնելուց յետոյ Հայաստանում կայանալիք առաջին ընտրութիւններն են: Մենատիրական-հանրապետական համակարգերով ողողուած տարածաշրջանում, Հայաստանը յետխորհրդային հանրապետութիւնների մէջ գրեթէ եզակիներից է, որ իր նոր սահմանադրութեամբ անցում է կատարում խորհրդարանական համակարգի՝ առաւել մօտենալով արևմտեան ժողովրդավարութեան չափանիշներին:

Ընտրութիւնների կազմակերպման ընթացքը և իշխանութեան ու ընդդիմութեան գործունէութիւնը կարող են այլ որակ հաղորդել Հայաստանում ժողովրդավարութեանը, միևնոյն ժամանակ սատարելով դիմագրաւած տնտեսական ու հասարակական բարդութիւնների կարգաւորմանը:

Վարչապետ Կարեն Կարապետեանի գլխաւորած կառավարութեան քանիամսեայ գործունէութիւնը բացայայտում է իշխանութիւնների կողմից իրավիճակի փոփոխմանն ուղղուած եթէ ոչ գործնական քայլեր այլ առնուազն ձգտում, ինչը կարող է արդիւնք տալ ազգային պետականութեան հիմքերի ամրապնդման շուրջ համախմբման միջոցով:

Այդ ուղղութեամբ ինչպէս միշտ իր դրական դերակատարութիւնը կարող է ունենալ Սփիւռքը, ինչը Հայկական բարեգործական ընդհանուր միութեան (ՀԲԸՄ) 110-ամեակի միջոցառումների շրջանակներում կազմակերպուած քննարկման ժամանակ հաստատեց վարչապետ Կարեն Կարապետեանը՝ Հայաստանն ու Սփիւռքը անհրաժեշտութիւն համարելով միմեանց համար:  

2017 թուականին սպասուող խորհրդարանական ընտրութիւնները կարող են Հայաստանի նորագոյն պատմութեան ընթացքում նոր փուլի սկզբնակէտը դառնալ, սակայն դրա համար անհրաժեշտ է վերականգնել ազգային միասնականութիւնը, մնալով առողջ ու քաղաքակիրթ ընդդիմութիւն մի կողմ թողնել միմեանց հանդէպ ատելութիւնն ու մաղձը և փորձել համախմբուել Հայաստանի պետականութեան ու Արցախի անվտանգութեան ամրապնդման և դրան զուգահեռ Սփիւռքի հզօրացման սուրբ գաղափարների շուրջ:

http://asbarez.com/arm/272152/2017

The last escalation in the connection lines in early April and subsequent activation on peace-talks, have brought the Nagorno-Karabakh conflict into the middle of consideration. The movement initially begun in the end of 1988 with peaceful protests, was followed by massacres and ethnic cleansing of the Armenian population organized by Azeri authorities and a war which was temporarily ended by a cease fire in 1994. During the past twenty years, the cease fire has constantly been broken, but the last escalation showed that as the sword of Damocles, the shadow of war has still hung over this part of South Caucasus.

The historical paradox between The Right of nations to self-determination and The principle of territorial integrity, the two most significant concepts of International Law, forms the base and foundation of the Nagorno-Karabakh conflict.  The majority Armenian population of Nagorno-Karabakh declared its independence according to the right of nations to self-determination based on the results of a free referendum on December 10, 1991. Azerbaijan rejected the results of the free referendum and unleashed a war against Nagorno-Karabakh, claiming violation against its territorial integrity.  

As an Armenian my opinion about the above-mentioned paradox is clear. Yet, as a law graduate expert who is familiar with International Law, the contradiction between two main concepts of International Law could be explainable.

A Historical approach

It is a fact that until the beginning of 1990’s the principle of territorial integrity had more priority over the right of self-determination, yet the collapse of Soviet Union and Eastern Bloc leading to the subsequent replenishment of the international community by new republics has hinted a change in attitude towards the right of self-determination.

During recent decades, the independence and the establishment of more than 20 countries, including East Timor, Kosovo and South Sudan, have reinforced the importance and the priority of the right of nations to self-determination.

Right and Principle

When we discuss about (and also in legal documentations) the self-determination, we mention it as the right of the nations; whereas, the territorial integrity is indicated by the principle. Since the terminology has a significant role in legislation, the usage of Right and Principle couldn’t be incidental and there must be a logical explanation.

Logically there is a little difference between rights and principles. Right is “a power, privilege, demand, or claim possessed by a particular person by virtue of law” and it can’t be limited by any legal rule or code. Yet the principle which is mostly a legal rule or code written by legislatures could be limited or even ignored if it will be in conflict with rights (for example, Human rights can’t be limited by any principle).

It means that in the confrontation of two main concepts of International Law, the right of nations to self-determination is in an even more dominant position.  

Legal aspect

The Charter of the United Nations (Article 2, paragraph 4) serves as a main reference for the supporters of The principle of territorial integrity. The prohibition of using force against the territorial integrity and political independence of any state is emphasized in this paragraph. But in fact it can’t be extended to Nagorno-Karabakh conflict. The independence of Karabakh occurred as the result of a peaceful procedure without using force or threat. Indeed, the Republic of Azerbaijan was (and still is) the aggressor due to violation and using force against “the political independence of a state (Nagorno-Karabakh)”.

Could Nagorno-Karabakh be called “a state”?

The definition, rights and duties of a state are enshrined in The Montevideo Convention on the Rights and Duties of States (December 26, 1933). According to the Article 1 of this convention “The state as a person of International Law should possess the following qualifications: a) a permanent population; b) a defined territory; c) government; and d) capacity to enter into relations with the other states”.

There is no doubt that during past 25 years Nagorno-Karabakh has had “a permanent population”, “a defined territory”, and a stable “government” with the highest level of freedom and democracy. The fourth condition refers to “capacity” to enter into relations with other states but not the “existence” of that relations. Although the independence of Karabakh isn’t recognized by international community, Nagorno-Karabakh possesses such a capacity because of its stable governance structures and institutes. Furthermore, according to the Article 3 of the same convention “The political existence of the state is independent of recognition by the other states”.

Taking into account what was said above, the independence of Nagorno-Karabakh hasn’t been recognized by the international community; nevertheless, according to The Montevideo Convention on the Rights and Duties of States it has existed as a state since the declaration of its independence on December 10, 1991. As a result, the aggression of the Republic of Azerbaijan against Nagorno-Karabakh should be recognized as a violation against the territorial integrity and political independence of a state which is prohibited based on The Charter of the United Nations (Article 2, paragraph 4). In other word in this particular case, not only there is no contradiction between The Right of self-determination and The principle of territorial integrity, but also this two main concepts of International Law completely support the rights and the sovereignty of Nagorno-Karabakh Republic.   

Author’s Short Bio

Born in Tehran, Iran, Robert Markarian graduated from Tehran University with a degree in physics and law. Robert Markarian has published several political articles about Armenia and Nagorno-Karabakh in Armenian and Persian newspapers and political webpages, such as Alik, Iranian Diplomacy, IRAS (The Institute for Iran-Eurasia Studies), IPSC (International Peace Studies Center) and The California Courier. His Armenian, Farsi and English articles are available on his personal webpage (robertmarkarian.com). He participated in several conferences in Armenia, Iran and Lebanon. In the Pan-Armenian Conference of Political Scientists and International Relations Experts (November, 2012) he presented the positions of the Iranian government and scientific-research centers on the Nagorno-Karabakh conflict and the views of the masses.         

Պայծառատես լինելու կարիք չկար գուշակելու համար, թէ ի՞նչ աւարտ են ունենալու «Սասնայ ծռեր» խմբի գործողութիւնն ու դրան յաջորդած ժողովրդային հանրահաւաքները: Ցանկացած երկրի ցանկացած անկախ դիտորդ քաղաքացի կարող էր դա կանխատեսել, քանի որ գրեթէ բոլորը գիտեն 21-րդ դարում ու յատկապէս աշխարհի ընթացիկ զարգացումների ֆոնին զինւած գործողութիւնների ընթացքում ներկայացւած պահանջով ոչ երկրի նախագահ է հրաժարւում, ոչ կալանաւոր է ազատ արձակւում ու ոչ էլ գործողութիւնը միջազգային լայն հովանաւորութեան է արժանանում: Այդուհանդերձ տառապելով համահայկական յայտնի համախտանիշով մենք փորձում ենք ամէն դէպքում ապացուցել մեր բացառիկ լինելը:

Այդ համախտանիշը, որին թոյլ տւէք այսուհետ «Բացառիկութիւն» կոչել, իհարկէ նորութիւն չէ: Դրա արմատը կարելի է որոնել բիբլիական ժամանակներում, երբ Նոյ նահապետի տապանը հանգիստ առաւ Արարատ լեռան վրայ: Դա նաեւ իր ցայտուն դրսեւորումն է գտել երբ փորձել ենք ամէն գնով դրախտը տեղադրել մեր գողտրիկ Հայաստանում, երբ որեւէ ճիգ ու ջանք չենք խնայել հայոց Այբուբենում գտնել մոգական ուժ: Այդ համախտանիշը շարունակել է հետապնդել մեզ ամենուր, երբ աշխարհում ցանկացած երեւոյթի ու ցանկացած գիւտի մէջ փորձել ենք գտնել պատմական «եան»-ով աւարտւող ազգանուն:

Բացառիկ համարւելու համախտանիշը մեզ հետ է նաեւ այսօր: Ու հաւանաբար հէնց այդ համախտանիշի ազդեցութեան տակ է, որ համաշխարհային բոլոր չափանիշներով ահաբեկչութիւն համարւող զինւած գործողութեանը փորձում ենք այլ անւանում տալ, ընդհուպ դա համեմատելով 19-րդ դարի ֆիդայական շարժումների ու անցած դարի 80-ական թւականների արդարատենչական գործողութիւնների հետ: Նոյնն է պարագան երբ սեփական երկրի մայրաքաղաքում տարածք գրաւելը կոչում ենք «տարածքի ազատագրում»: Հաստատ նոյն համախտանիշն է մեզ պարտադրում արդարացնելու այն հայ ոստիկանի սպանութիւնը, ով զինւած գործողութեան դիմաց պաշտպանում է իրեն վստահւած ռազմական տարածքն ու դրան զուգահեռհերոսացնել նրան սպանողներին:

«Բացառիկութեան» այդ համախտանիշն իր հզօրութեամբ յաճախ բթացնում է մեր տրամաբանութիւնն ու մենք մոռանում ենք, որ Արցախում կռւած լինելու հանգամանքի չարաշահմամբ հարցը զէնքի միջոցով լուծելու մեր փորձն, ինչ-որ տեղ, իր էութեամբ ոչնչով չի տարբերւում «Լիսկա»-ների արարքից: Օրէնքի գերակայութեան մասին բարձրաձայնելով մոռանում ենք, որ դա նոյնպէս տարածւում է մեր պարագային: «Օրէնք»-ը ոտքի տակ դնելով փորձում ենք ճեղքել «օրէնք»-ով սահմանւած իր պարտականութիւնը կատարող ոստիկանութեան շարքերն ու մտնել այն տարածքը, որը անվտանգութեան նկատառումներով փակ գօտի է յայտարարւել:

Ոտք դնելով Հայաստանի հողի վրայ այդ համախտանիշն այնքան է խորանում մեր մէջ, որ  մոռանում ենք անկախ մեր զբաղեցրած հանգամանքից, օրէնքի դիմաց շարքային քաղաքացի համարւելու փաստը ու չարաշահելով սփիւռքահայ արւեստագէտ լինելու մեր հանգամանքը, փորձում ենք բացառիկ համարւել ու չենք էլ յիշում, որ մեր բնակած արեւմտեան երկրում ոստիկանութեան հրահանգի անտեսումն ու նրա դէմ բռնանալը ինչպիսի ծանր հետեւանք կարող է ունենալ:

Մեք տառապում ենք այդ համախտանիշով այն պահին, երբ գրկախառնւելով ոստիկանին նրան հարց ենք տալիս՝ «եթէ հրահանգեն կկարկե՞ս ինձ վրայ» ու մոռանում ենք ինքներս մեզ հարց տալ, որ «եթէ քարեր լինեն իմ ձեռքում դա կնետե՞մ ոստիկանի վրայ»: Բացառիկ լինելու յատկանիշը մեզ թոյլատրում է խանգարել հանրային կարգը, պառկել ցանկացած վայրում, ամենաստոր հայհոյանքներն ուղղել իշխանութիւններին ու ոստիկաններին, բայց նրանց համար օրէնքով համարժէք պատասխան քայլի  դիմելու իրաւունք չվերապահել:

Սփիւռքի հանգիստ մեր անկիւնում նստած պայքարի կոչեր ենք արձակում, մեր համակարգչի էկրանների վրայ «Ազատութեան» ու «Սիվիլնեթ»-ի ուղիղ եթերով փողոցային մարտերի տեսարանները դիտելով ոգեւորուած վայրկեաններ ենք հաշւում իշխանութիւնների կործանման համար ու կրկին նոյն այդ համախտանիշի ազդեցութեան տակ անտեսում ենք այն հազարաւոր երեւանցիներին, որոնք իշխանութիւններիցդժգոհ լինելով հանդերձ չեն բաժանում իշխանութիւնների դէմ պայքարի այդ մեթոդն ու նրանց նոյնիսկ դաւաճան ենք անւանում:

Բացառիկութեան այդ համախտանիշը երբեմն նաեւ ազդում է մեր յիշողութեան վրայ ու դժւարանում ենք մտաբերել, որ այսօր հայհոյում ենք նրանց, որոնց ժամանակին քանի հազար դրամով ծախել ենք մեր ձայները:

Ու նոյն «Բացառիկութեան» համախտանիշն է մեզ մղում վրդովւելու երբ ՀՀ նախագահը զգուշացնում է Երեւանը Բէյրութի կամ Հալէպի վերածւելու վտանգի կապակցութեամբ:  

Ի դէպ, այդ համախտանիշը միայն շարքային քաղաքացուն չի վարակում: Դրանից տառապում են նաեւ իշխանութիւնները: Այլապէս ժողովրդի համատարած դժգոհութիւնն անտեսելու ցաւալի հետեւանքի պատմական փորձն արդէն վաղուց նրանց մղած կլինէր ազդեցիկ պայքար ծաւալելու կոռուպցիայի դէմ և իրական բարեփոխումներ իրականացնելու: Մէկ գիշերւայ ընթացքում ամբողջ մի պետութեան արտաքին քաղաքական ուղղւածութիւնն արեւմուտքից դէպի արեւելք չէր փոխւի: Ապրիլեան քառօրեայ պատերազմի ժամանակ անհետ կորածի կարգավիճակում յայտնւած չէր լինի երկրի արտաքին դիւանագիտութեան ղեկավարը, «Սասնայ ծռերի» պատճառած 15-օրեայ ճգնաժամի օրերին իշխանութեան ու ղեկավարող կուսակցութեան յայտնի խօսնակները քար լռութիւն պահած չէին լինի, համատարած չքաւորութեան ու դժգոհութեան ֆոնին ամէն օր չէր աճի պետական գործիչների ու օլիգարխիայի ներկայացուցիչների շքեղ առանձնատների թիւը:

Այդուհանդերձ, ինչքան էլ որ զարմանալի թւայ, հակառակ իր բոլոր բացասական կողմերին, բացառիկ լինելու այդ համախտանիշը նաեւ պարունակում է դրական լիցք:

Բացառիկ լինելու այդ յատկանիշը պառակտումներին յաղթահարելու եւ ազգային համերաշխութիւնը վերականգնելու լուսաւոր հորիզոն է ուրւագծում մեզ համար: Այդ յատկանիշը մեզ յոյս է ներշնչում, որ մենատիրական համակարգերով ղեկավարւող յետխորհրդային տարածաշրջանում կարելի է բացառիկ լինել եւ ժողովրդավարական ու քաղաքակիրթ միջոցներով իշխանափոխութեան հասնել:

http://alikonline.ir/hy/news/political/item/33996

 

 

 

ՀՀԿ-ի հետ կոալիցիայի մէջ մտնելու ՀՅԴ-ի ընդունած որոշման շուրջ քննարկումները շարունակւում են:

Յատկապէս Հայաստանի ընդդիմադիր մամուլում ու կայքէջերում կատարւած հրապարակումների խորագրերն ու բովանդակութիւնն ուսումնասիրելով կարելի է եզրակացնել, որ դրանք ոչ թէ առողջ քննարկումներ են վեր հանելու համար Դաշնակցութեան այդ քայլի դրական կամ բացասական կողմերը, այլ վկայում են դաշնակցութեան որոշման հետ կապւած ընդդիմութեան կրքերի բորբոքման մասին:

Իհարկէ Դաշնակցութեան ցանկացած քայլից ու որոշումից յետոյ մամուլի էջերում ու լրատւական կայքերում նման հրապարակումների արտահոսքն աննախադէպ երեւոյթ չէ, սակայն ՀՀԿ-ի հետ կոալիցիա կազմելու լուրին հետեւած արշաւը ցանկացած անաչառ վերլուծաբանի առիթ է ընձեռում խորհելու այդ աստիճան ջղագրգռութեան պատճառների մասին:

Մի կողմ թողած սահմանադրական բարեփոխումների հարցով Դաշնակցութեան սկզբունքային դիրքորոշման պատճառով վրէժխնդիր լինելու ընդդիմութեան մոլուցքը, ՀՀԿ-ի հետ հաւանական կոալիցիայի մէջ մտնելու Դաշնակցութեան քայլը մի քանի պատճառներով կարող է Հայաստանի ընդդիմութեան մօտ նման ջղագրգիռ հակազդեցութեան յանգեցրած լինել:

2008 թւականին Սերժ Սարգսեանի նախագահ ընտրւելով Դաշնակցութիւնը մաս կազմեց կոալիցիոն կառավարութեանը, սակայն 2009 թւականին հայ-թրքական տխրահռչակ արձանագրութիւնների դէմ ի նշան բողոքի դուրս եկաւ կոալիցիայի շարքերից յայտարարելով, որ շարունակելու է հանդէս գալ «կառուցողական» ընդդիմութեան դերում:

2013 թւականի նախագահական ընտրութիւններից յետոյ Դաշնակցութիւնը երեք ընդդիմադիր ուժերի կողքին ձեւաւորեց ընդդիմութեան քառեակը: Ընդդիմութեան քառեակի գոյութիւնը շարունակւեց մինչեւ 2014 թւականի սեպտեմբեր ամիսը երբ Դաշնակցութիւնը, հաւանաբար նկատելով այդ ձեւաչափի անարդիւնաւէտութիւնը, յայտարարեց, թէ հեռանում է քառեակից իշխանութիւններին ներկայացնելով իր առաջարկների փաթեթը:

Եթէ այսօր Դաշնակցութիւնը շուրջ եօթ տարիներից յետոյ կրկին իշխանութեան հետ կոալիցիայի մէջ մտնելու որոշում է ընդունել, դա նշանակում է, թէ իշխանութիւնների կողմից բաւարարութիւն են տրւել նրա պահանջներին: Դաշնակցութեան հիմնական առաջարկներն էին իշխանութեան խորհրդարանական համակարգի հաստատումը, հարիւր տոկոսանոց համամասնական ընտրակարգի անցնելը,  հայ-թրքական յարաբերութիւնների հետ կապւած արձանագրութիւնների չեղարկումը, նաեւ դատական համակարգի ու սոցիալական խնդիրների հետ կապւած մի շարք բարեփոխումներ: Նոր Սահմանադրութեամբ իրականացւել են առաջին երկու հիմնական պահանջները, իսկ դատական համակարգի անկախութեան հարցով ակնկալւում է զգալի յառաջընթաց: Հայ-թրքական արձանագրութիւնների մասով թէեւ Հայաստանն իր ստորագրութիւնը յետ չի վերցրել յիշեալ արձանագրութիւններից, սակայն ՀՀ նախագահի պահանջով դա հանւել է ՀՀ ԱԺ օրակարգից: Հետեւաբար կարելի է եզրակացնել, որ ի համեմատութիւն ընդդիմութեան եռեակի, որն անցնող տարիների ընթացքում նախագահի ու կառավարութեան հրաժարականի պահանջը ներկայացնող կարգախօսներով ու իշխանափոխութեան կոչերով բազմահազարանոց հանրահաւաքներից այսօր յանգել է առաւելագոյնը մի քանի հարիւր հոգու մասնակցութեամբ կազմակերպւող ցոյցերի, Դաշնակցութիւնն իր վարած դիւանագիտութեամբ ու սկզբունքային մօտեցումներով իրագործւած է տեսնում իր պահանջների գլխաւոր մասը, իսկ մնացեալի իրագործման համար մաս կազմելով կառավարութեանը վարում է խոհեմ քաղաքականութիւն:

Հիմնականում իշխանափոխութեան երկու գլխաւոր ձեւեր կարելի է պատկերացնել: Դրանցից առաջինը արդար ու թափանցիկ ընտրութիւններն են, ինչն իրականացւում է յատկապէս արեւմտեան ժողովրդավարական համակարգերում, իսկ միւսը բիրտ միջոցներով իշխանափոխութիւնը (յեղաշրջում, գունաւոր յեղափոխութիւն), ինչը իւրայատուկ է բռնապետական համակարգերին, այդ թւում յետխորհրդային հանրապետութիւններին: Անկասկած առաջինից՝ բոլորիս յայտնի պատճառներով, զրկւած է Հայաստանը, իսկ միւսը չափազանց վտանգաւոր է պատերազմի սպառնալիքի տակ գտնւող, երկու հարեւանների կողմից շրջափակման ենթարկւած ու սոցիալ-տնտեսական բազմաթիւ մարտահրաւէրներ դիմագրաւող Հայաստանի համար: Այս միջոցին Դաշնակցութիւնը գտել է միջին ճանապարհ եւ իր վարած քաղաքականութեամբ փորձում է առաջնորդւել ոչ թէ իշխանփոխութեան, այլ փուլ առ փուլ իշխանութեան մէջ խորքային բարեփոխումների իրագործման տանող ուղղութեամբ: Թէ Ռոբերտ Քոչարեանի նախագահութեան շրջանում կառավարութեան մէջ զբաղեցրած իր պաշտօններով եւ թէ այն պորտֆէլներով որոնց շուրջ այսօր բանակցութիւն է ընթանում ՀՀԿ-ի հետ, Դաշնակցութիւնն ապացուցել է, թէ կոալիցիային մաս կազմելը նրա համար ինքնանպատակ չէ: Ուժային նախարարութիւնների ձգտելու փոխարէն Դաշնակցութիւնը գերադասել է կրթութեան ու գիտութեան, գիւղատնտեսութեան  եւ աշխատանքի ու սոցիալական հարցերի նախարարութիւնները, որոնք ուղղակի առնչութիւն ունեն կամ սերունդների դաստիարակութեան եւ կամ էլ հասարակութեան խոցելի խաւերի կենսապայմանների հետ: Կարելի է եզրակացնել, որ ՀՅԴ-ն կոալիցիայի մէջ մտնելով ՀՀԿ-ի հետ ոչ թէ հաստատում է նրա վարած քաղաքականութիւնները, այլ փորձում է հնարաւորութիւնների սահմաններում բարեփոխումներ իրականացնել իր նախընտրած բնագաւառներում ու այդպիսով սատարել ոչ թէ գործող իշխանութիւններին, այլ հայկական պետականութեան հզօրացման գործին:

Ընդդիմութեան նեարդայնացմանը կարելի է նայել մի այլ դիտանկիւնից:

Մի կողմ թողած իր 125-ամեայ կազմակերպչական եզակի փորձը, Դաշնակցութիւնը Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքական ասպարէզում ակտիւ միւս կուսակցութիւններից առանձնացւում է իր համազգային բնոյթով: Պատմութեան դաժան ճակատագրի ու նաեւ իշխանութիւնների վարած սխալ քաղաքականութիւնների պատճառով այսօր հայ ժողովրդի ստւար մի զանգւածն ապրում է արտասահմանում ստեղծելով հայկական սփիւռքը, որտեղ իր անհերքելի ներկայութիւնն ու դերակատարութիւնն ունի ՀՅԴ-ն: Թէեւ անկախ նրանից թէ ով է եղել իշխանութեան ղեկին եւ նոյնիսկ ՀՀՇ-ի իշխանութեան օրօք սփիւռքը միշտ էլ իր ֆինանսական կարողութեամբ սատարել է հայրենիքին, այդուհանդերձ չի կարելի անտեսել այն անժխտելի իրականութիւնը, որ ՀՀ կառավարութեան կազմում ՀՅԴ-ի ներկայութիւնն առաւել վստահութիւն է ներշնչում սփիւռքին, այն կապակցութեամբ, որ կատարւող ֆինանսական ու բարոյական օժանդակութիւնները ծառայելու են իրենց նպատակին: Այսօր էլ ՀՀ կառավարութեան կազմում ՀՅԴ-ի ներկայութեամբ, անկախ զբաղեցրած պաշտօններից, կարելի է ակնկալել, որ սփիւռքն առաւել վստահութեամբ ու մեծ ծաւալներով պիտի փորձի նեցուկ կանգնել Հայաստանի պետականութեան հիմքերի հզօրացմանը:

Թւում է թէ Հայաստանի պետականութեան հիմքերի հզօրացումը չի ուրախացնում Հայաստանի ընդդիմութեան յատկապէս արմատական հակումներով այն թեւին, որը սեփական շահերից ելնելով հարւածում է հայկական պետականութեանը դա շփոթելով իշխանութիւնների հետ:

Անշուշտ հետեւելով ընդդիմադիր միւս կուսակցութիւնների օրինակին Դաշնակցութիւնը  կարող էր մինչեւ Հայաստանի Ազգային ժողովի ընտրութիւնները մնացած միամեայ ժամանակահատւածում նստած մնալ իր ապահով անկիւնում ու բաւարարւել իշխանափոխութեան կոչեր հրապարակելով: Սակայն, չնայած որոշ հարցերում ՀՀԿ-ի հետ սկզբունքային տարաձայնութիւններին և յանուն պետականութեան հիմքերի հզօրացման ու ժողովրդի սոցիալական պայմանների բարելաւման իշխանութիւնների հետ կոալիցիայի մէջ մտնելով Դաշանկցութիւնն ապացուցում է թէ լինել իշխանութիւնների ընդդիմադիր անհրաժեշտաբար չի նշանակում հանդէս գալ պետականութեան թշնամու դերում ու կտրել այն ճիւղը, որի վրայ նստած է նաեւ ինքը:

 http://alikonline.ir/hy/news/political/item/30510  

Հայաստանում սահմանադրական բարեփոխումների հանրաքւէյի թւական է նշանակւել դեկտեմբերի 6-ը: ՀՀԿ-ն, ՀՅԴ-ն և «Բարգաւաճ Հայաստան» կուսակցութիւնները պաշտպանելով նոր Սահմանադրութեան նախագիծը միացել են «Այո» շարժմանը: Իսկ դիմացի ճակատում ՀԱԿ-ը, «Ժառանգութիւն» կուսակցութիւնն ու մի շարք քաղաքացիական շարժումներ ու հասարակական կազմակերպութիւններ «Ոչ»-ի շարժման շրջագծում դեմ են նոր Սահմանադրութեանը:

Ընդհանրապէս Քաղաքական դաշտում առանձնացւում են ընդդիմութեան հակառակութեան երկու տարբերակներ: Առաջին դէպքում առկայ են ամուր փաստարկներ ու պատճառներ, որոնց վրայ ձեւաւորւում է ղեկավարող ուժի ցանկացած նախագծի դեմընդդիմադիր հոսանքի հակառակութիւնը: Իսկ լինում են պարագաներ, երբ ընդդիմադիր ճակատը մեկնելով «ամէն գնով իշխանութեան հետ հակառակելու» սկզբունքից նախ ձեւաւորում է իր հակառակութիւնը եւ ապա փորձում է գտնել դրան ամրացնող փաստարկներ ինչը յաճախ հակառակ արդիւնք է ունենում: Միանշանակ կարելի է ասել, որ սահմանադրական բարեփոխումների հանդեպ Հայաստանի ընդդիմադիր դաշտում ձեւաւորւած հակառակութիւնը կարելի է դասել երկրորդ խմբում:

Ուսումնասիրելով վերջին ամիսներին Սահմանադրութեան փոփոխութիւնների հետ հակառակութեան համար ընդդիմութեան ներկայացրած տարբեր պատճառները կարելի է առանձնացնել դրանցից երեք գլխավորները:

Ա. Իշխանութեան «վերարտադրութեան» միտում

Սահմանադրական բարեփոխումների մասին յայտարարւելուց և ապա նոր Սահմանադրութեան նախագծի հրապարակումից յետոյ դրա դէմ ուղղւած գլխաւոր քննադատութիւնը եղել է ու շարունակում է մնալ Հայաստանի ներկայ իշխանութիւնների և որոշակիօրէն նախագահ Սերժ Սարգսեանի իշխանութեան վերտադրութեան միտումը:

Անշուշտ այդ մասին յստակ ու վերջնական գնահատական կարող են տալ հէնց իրենք՝ իշխանութիւնները: Այդուհանդերձ յիշեալ մեղադրանքից կարելի է երկու եզրակացութիւն կատարել: Եթէ անհիմն են ընդդիմութեան մեղադրանքները եւ իշխանութիւնը չունի վերատադրութեան նպատակ այլեւս խօսք չի մնում ասելու:

Իսկ եթէ այդ յաւակնութիւնը համապատասխանում է իրականութեան և իշխանութիւնները հանձինս Սերժ Սարգսեանի ունեն վերարտադրութեան և իրենց իշխանութեան հիմքերի ամրապնդման նպատակ ապա պիտի ասել, որ նրանց աւելի ձեռնտու պիտի լինէր պահել ներկայ նախագահական համակարգը, որտեղ առաւել լայն լիազօրութիւններ են վերապահւած նախագահին, քան նոր Սահմանադրութեամբ նախատեսւած խորհրդարանական համակարգը որտեղ իշխանութիւնը կենտրոնացած է ոչ թէ անձի այլ կուսակցութեան մօտ: Այդ դէպքում իշխանութիւնը կարող էր հեշտութեամբ վերարտադրւել լաւագոյն դէպքում Պուտին-Մեդւեդեւ ձեւաչափի օգնութեամբ, իսկ ամեավատ դէպքում վերցնելով նախագահութեան համար գոյութիւն ունեցող երկու շրջանների սահմանափակութիւնը՝ հետեւելով հարեւան Ադրբէջանի եւ կամ միջինասիական հանրապետութիւնների օրինակին:

Ի դէպ, թոյլ տւէք ընդգծել որքան էլ արտառոց թւայ, սակայն  իշխանութեան վերատադրութեան ու իշխանութեան ղեկին մնալու միտումն իր էութեամբ այնքան էլ անբնական ու պախարակելի երեւոյթ չէ քաղաքականութեան ասպարէզում եթէ դրան զուգահեռ խորհրդարանական համակարգի ներքոյ երաշխաւորւած են լինում ընդդիմութեան իրաւուքներն ու լիազօրութիւնները: Միթէ հէնց դրան չեն ձգտում Ֆրանսիայում, Անգլիայում, Իտալիայում ու բազմաթիւ եւրոպական այլ երկրներում իշխանութեան աթոռին բազմած կուսակցութիւնները:

Եզրակացնելով կարելի է ասել, որ եթէ նոյնիսկ ճիշտ լինի իշխանութեան վերատադրութեան կապակցութեամբ ընդդիմութեան քննադատութիւնները, աւելի նպատակայարմար է այդ վերատադրութեան ականտեսը լինել խորհրդարանական և ոչ թէ անձի վրայ ձեւաւորւած ներկայ նախագահական համակարգում:

Բ. Նոր Սահմանադրութեան 89-րդ յօդւածը կարող է յանգեցնել կուսակցական միապետութեան ձեւաւորման

Անձամբ մեծ յարգանք ունեմ ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարեանի հանդէպ ու համոզւած եմ նախագահութեան տասը տարիների ընթացքում նրա վարած արտաքին քաղաքականութիւնը եւ դրան զուգահեռ ՀՅԴ-ի հետ համագործակցաբար Սփիւռքի ներուժի օգտագործումը, միջազգային ասպարէզում նոր որակ ու դիրք ապահովեցին Հայաստանին: Ի վերջոյ նա առաջինը ՄԱԿ-ի գլխաւոր ասամբլեայի բեմից հնչեցրեց Հայոց Ցեղասպանութեան ու հայ ժողովրդի պահանջատիրութեան հարցը: Այդուհանդերձ չեմ կարող երկրորդել նրա այն տեսակետը, թէ «չկայ նոր սահմանադրական բարեփոխումների պահանջ» և «երկրի առջեւ ծառացած բոլոր խնդիրներն ու մարտահրաւէրները լիովին լուծելի են գործող Սահմանադրութեան շրջանակներում» (մէջբերումները «2-rd.am»-ին տւած Ռոբերտ Քոչարեանի վերջին հարցազրոյցից են): ՀՀ երկրորդ նախագահն աւելացրել է. «Նախագծի 89-րդ յօդւածը կոչւած է ապահովել մէկ կուսակցութեան գերակայութիւնը խորհրդարանում, այն է՝ իշխանութեան մէջ: Մեր իրողութիւններում, անկախ իր վայելած ժողովրդականութիւնից, դա կը լինի այն կուսակցութիւնը, որ տիրապետում է ադմինիստրատիւ եւ ֆինանսական ռեսուրսների»:

Յատկապէս հիմնւելով վերջին մէջբերման վրայ կարելի է հարց ուղղել պրն. Քոչարեանին ու այս տեսակետը կիսող ընդդիմութեանը, որ առնւազն վերջին ութ տարիներում՝ գործող Սահմանադրութեան առկայութեան դէպքում, միթէ ղեկավարող կուսակցութեան դերում հանդէս եկող ՀՀԿ-ն տիրապետելով երկրի բոլոր «ադմինիստրատիւ եւ ֆինանսական ռեսուրսներին» չի ամրապնդել իր իշխանութեան հիմքերը: Գործող սահմանադրութեամբ այսօր բոլոր նախարարութիւնները, կառավարութեան կազմը և խորհրդարանի նախագահութիւնը դարձել է ղեկավարող Հանրապետական կուսակցութեան մենաշնորհը: Միթէ այսօր գործող Սահմանադրութեամբ տիրող իրավիճակը նոյն կուսակցական միապետութիւնը չէ ինչից մտահոգ է ընդդիմութիւնը: Դա ի տես այն բանի, որ բարեփոխւած Սահմանադրութեան 89-րդ յօդւածով կայուն մեծամասնութիւն ձեւաւորած կուսակցութեան կամ քաղաքական հոսանքին զուգահեռ նաեւ երաշխաւորւած են ընդդիմութեան խորհրդարանական տեղերն ու իրաւասութիւնները: Նաեւ Ազգային ժողովի փոխխոսնակի պաշտոններից մէկը բաժին է հասնում ընդդիմութեանը, ինչն այսօր գործող սահմանադրութեամբ միայն հնարաւոր է իշխանութեան հետ կոալիցիայի մէջ մտնելու դէպքում:

Թէեւ որեւէ իշխանական համակարգ իր էութեամբ չի կարող երաշխաւորել անձի կամ կուսակցութեան միապետական ձգտումների կանխումը, այդուհանդերձ համաշխարհային մասշտաբով ընդունւած տեսակէտ է, որ նախագահական համակարգի համեմատութեամբ խորհրդարանական համակարգը համարւում է առաւել ժողովրդավարական ու այդտեղ ժողովրդի կամարտայայտման, ինչպէս նաեւ եռեակ իշխանութիւնների լիազօրութիւնների հաւասարակշռման ու վերահսկման առաւել մեծ հնարաւորութիւն գոյութիւն ունի:

Գ. Որոշ կուսակցութիւններ չունենալով նախագահութեան թեկնածուներ պաշտպանում են խորհրդարանական համակարգը

Յատկապէս ՀՅԴ-ն ու «Բարգաւաճ Հայաստան» կուսակցութիւնը ընդդիմութեան կողմից մեղադրւում են այն հարցում, որ չունենալով նախագահութեան համար թեկնածուներ պաշտպանում են իշխանական համակարգը նախագահականից խորհրդարանականի փոխող սահմանադրական բարեփոխումները: Յիշեալ երկու կուսակցութիւնների նախագահութեան հզօր թեկնածուներ ունենալ-չունենալու հարցի պատասխանը գոնէ ՀՅԴ-ի մասով արդէն տրւած է: (Տես ՀՅԴ ներկայացուցիչ Հրանտ Մարգարեանի հարցազրոյցը, «Ալիք» 5 հոկտեմբեր 2015):

Ուսումնասիրելով Հայաստանի քաղաքական դաշտը, ցանկացած անաչառ ու անկախ վերլուծաբան կարող է յանգել այն եզրակացութեան, որ նախագահական ընտրութիւնների համար հզօր թեկնածու չունենալու վտանգն այսօր աւելի շատ սպառնում է հէնց իրեն՝ ընդդիմութեանն ու նրան մաս կազմող մեծ ու փոքր կուսակցութիւններին ու խմբերին:

Եկէք մի պահ պատկերացնենք որ վաղն իսկ ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսեանն ընդառաջելով ընդդիմութեան պահանջը հրաժարական է ներկայացնում ու սահմանադրական բարեփոխումները ձախողելով յայտարարւում է նախագահական վաղաժամկետ ընտրութիւններ: Ո՞ւմ շուրջ կարող է համախմբւել ընդդիմութիւնը: Իր քաղաքական ներուժը արդէն վաղուց սպառած Լեւոն Տէր Պետրոսեանի՞: Անցած տարւայ «Թէժ աշնան» հանրահաւաքներից յետոյ քաղաքական դաշտից գրեթէ բացակայող Րաֆֆի Յովհաննիսեանի՞: 2013 թւականի նախագահական ընտրութիւնների նախաշեմից ի վեր դրամաշնորհների չարաշահման Դեմոկլեսեան սուրն իր գլխին կախւած տեսնող Վարդան Օսկանեանի՞: Ռուսաստանից նոր ժամանած ու դեռ ճամփորդութեան փոշին վրայից թափ չտւած Արա Աբրահամեանի՞: Տարբեր անունների տակ ամէն օր ծլող շարժումների երիտասարդ ու անփորձ ղեկավարների՞:

Այս իրողութիւնը նկատի առնելով կարելի է եզրակացնել, որ խորհրդանական համակարգն առաջին հերթին շահաւէտ է հէնց ընդդիմութեան համար: Այդպիսով ընդդիմութիւնն իր ամբողջ ռեսուրսը նախագահական ընտրութիւններում յաղթելու որեւէ շանս չունեցող թեկնածուների վրա ներդրելու փոխարէն կարող է ներկայանալ ժողովրդի իրական պահանջների հիման վրայ ձեւաւորւած քաղաքական համապատասխան ծրագրով: Անկասկած նոյն նպատակն են հետապնդում ընդդիմութիւն լինելով հանդերձ Սահմանադրական բարեփոխումների հարցում ՀՀԿ-ի կողքին յայտնւած ՀՅԴ-ն ու «Բարգաւած Հայաստան»-ը, գիտակցելով որ Հայաստանում իրական բարեփոխումների կարելի է գնալ քաղաքակիրթ աշխարհում ընդունւած ժողովրդավարական մեթոդներովոչ թէ արմատական ու ծայրահեղական քայլերով:

Եզրակացութիւն

Ընդամենն օրեր առաջ Բելառուսիայում հինգերորդ անընդմեջ անգամը լինելով նախագահական ընտրութիւններում իր «շքեղ» յաղթանակը տօնեց Ալեքսանդր Լոկաշեկոն: 1989 թւականից ի վեր Ղազախստանը ղեկավարող Նուրսուլթան Նազարբաեւը անցած ապրիլին կրկին յաղթեց «նախագահական ընտրութիւններ»-ում: Ուզբեկստանում անընդհատ նախագահ է «ընտրւում» 1989 թւականից իշխանութեան ղեկը վարող Իսլամ Քարիմովը: Իրավիճակը գրեթէ նոյնն է Թուրքմենստանում: Իսկ հարեւան Ադրբեջանում իշխանութիւնը հօրից ժառանգելով իր միապետութիւնն է տարածել Իլհամ Ալիեւը: Նման մէկ տարածաշրջանում որտեղ միապետ իշխանաւորների ընդհանուր միտումը սահմանադրական ձեւական փոփոխութիւններով նախագահական համակարգը միապետութեան վերածելն է, Հայաստանում իշխանութիւններն ընտրել են 180 տոկոսով հակառակ ընթացք՝ նախագահական համակարգից անցում կատարելով խորհրդարանականի: Իշխանութիւններն ինչ նպատակով էլ, որ նման քայլի գնացած լինեն մէկ է, դրա արդիւնքում միջազգային հասարակայնութեան մօտ Հայաստանից ներկայացւելու է առաւել ժողովրդավար, արդիական և մարդկային ու եւրոպական արժէքներին համապատասխանող դիամգիծ:

Մնում է յուսալ, որ ընդդիմութիւնը հիմք ընդունելով իր իսկ հնչեցրած քննադատութիւնները կհրաժարւի «Սահմանադրութեան փոփոխութիւնների» այն բարակ ճիւղը կտրելուց, որից ինքը կախւած է այսօր, իսկ վաղը՝ դրա պտուղներով սնւելու յոյս կարող է ունենալ:

http://alikonline.ir/hy/news/political/item/28149

    

Իրաւաբան Ռոբերտ Մարգարեան

Երբ հարեւան Թուրքիայում նախագահ Ռեջեբ Թայիբ Էրդողանը յայտարարեց սահմանադրական բարեփոխումների միջոցով իշխանական համակարգը խորհրդարանականից նախագահականի փոխելու իր մտադրութեան մասին ընդդիմութիւնը նրան մեղադրեց, թէ այդ քայլով նպատակ ունի ամրապնդել իր իշխանութեան հիմքերը: Վերջին օրերում՝ Հայաստանում նոր սահմանադրութեան նախագծի հրապարակումից յետոյ, ընդդիմութեան գլխաւոր մտահոգութիւնն այն է, թէ գործող նախագահ Սերժ Սարգսեանը իշխանական համակարգը նախագահականից խորհրդարանականի փոխելով նպատակ ունի «վերարտադարել» ու ամրապնդել իր իշխանութեան հիմքերը: Ընդհանուր եզրեր անցկացնելով այս երկու քաղաքական գործընթացների միջեւ, առաջացած հակասութեան համար կարելի է գտնել միայն մի բացատրութիւն: Այն ինչ յանգեցնում է որեւէ երկրում գործող իշխանութեան հիմքերի ամրապնդմանն ու վերարտադրութեանը քաղաքական իշխանական համակարգերը չեն:

Թոյլ տւէք խօսել օրինակներով: Ֆրանսիայում գործում է իշխանական կիսանախագահական կենտրոնացած համակարգ(որը բազմաթիւ ընդհանրութիւններ ունի Հայաստանի ներկայ իշխանական համակարգի հետ), սակայն այդ երկրում ընդդիմութիւնը երբեք գործող իշխանութեան վերարտադրման մտահոգութիւն չի ունեցել: Իսկ ԵՄ-ի անդամ մեծ թւով երկրներում, օրինակ Իտալիայում, որտեղ գործում է խորհրդարանական համակարգ (ինչին ձգտում է ՀՀ նոր սահմանադրութեան նախագիծը) կրկին գործող իշխանութեան վերարտադրման ու մենատիրութեան միտում չի նկատւում: Ինչ խօսք յիշեալ իշխանական համակարգերից իւրաքանչիւրն ունի իր առաւելութիւններն ու թերութիւնները, որոնք կարող են չարաշահման ենթարկւել ցանկացած իշխանաւորի միջոցով և յանգեցնել մենատիրութեան: Դա կանխելու համար իւրաքանչիւր քաղաքական համակարգում սահմանադրութեամբ հիմնւում են միմեանց իշխանութիւնն ու լիազօրութիւնները հաւասարակշռող կառույցներ:   

Անշուշտ իշխանութեան բնական գործառոյթն իր իշխանութեան շրջանը երկարաձգելն ու ընդդիմութեան գործառոյթը ամէն դէպքում իշխանութիւնների հետ հակառակելն է, սակայն թւում է Հայաստանում ընդդմադիր մամուլը, գործիչներն ու վերլուծաբանները չափից աւելի կենտրոնանալով իշխանական համակարգի փոփոխութեան թեմայի վրայ անտեսում են մի շարք այլ գործօններ, որոնք անցած տարիների ընթացքում յանգեցրել են գործող իշխանութեան հիմքերի ամրապնդմանը:

Ժողովրդավարական համակարգերում այն ինչ ապահովում է ժողովրդի կամքի արտայայտութիւնը, ոչ թէ գործող նախագահական կամ խորհրդարանական համակարգերն են այլ «ընտրութիւններ» կոչւող գործընթացը, որը ցանկացած ժամանակահատւածում և անկախ իշխող համակարգից որոշում է թէ որ քաղաքական ուժն է հանդէս գալիս իշխանութեան և որը՝ ընդդիմութեան դերում:

Այն ինչ Հայաստանում այսօր գործող ժողովրդավարութիւնն առանձնացնում է քաղաքակիրթ Եվրոպայում տիրող ժողովրդավարութիւնից ոչ թէ քաղաքական իշխանական համակարգն է, այլ թափանցիկ, քաղաքական բոլոր ուժերի համար համահաւասար պայքարի և գործունէութեան հնարաւորութիւն ստեղծող ընտրութիւնների բացակայութիւնը: Այդ պատճառով էլ Եվրոպայում տեղի ունեցած ընտրութիւնների աւարտին ընդհանրապէս ընդդիմութիւնն ընդունում է իր կրած պարտութիւնը, իսկ այստեղ՝ Հայաստանում, վերջին շրջանում տեղի ունեցած բոլոր ընտրութիւններն աւարտւել են զանգւածային ցոյցերով, ընդհուպ յանգեցնելով մինչեւ մարտի 1-եան ողբերգութեան:

Սաստիկ չքաւորութեան մէջ ապրող քաղաքացիներ ունեցող և կոռումպացւած օլիգարխիկ համակարգով ղեկավարւող երկրում որտեղ հնարաւոր է մի քանի հազար դրամով ձայներ գնել, իշխանութիւնները կարող են յաւիտեան վերատադրւել: Քաղաքական մի հակամարգում, որտեղ երկրի և իշխող կուսակցութեան ղեկավարն առանց դատական համապատասախան գործընթացի դիմելու եւ միայն մեղադրանքներ հնչեցնելով կարող է չեզոքացման մատնել ընդդմադիր գլխաւոր կուսակցութեանը և մի գիշերւայ ընթացքում ընդունած որոշմամբ 180 աստիճանով փոխել երկրի ճակատագիրն ու քաղաքական միջազգային կողմնորոշումը, անիմաստ է խօսել ազգային շահերը գերադասող կուսակցական հզօր համակարգի գոյութեան ու պայքարի մասին: Համատարած անպատժելիութեան մթնոլորտում երբ գործող կուսակցութիւնն առանց մտավախութեան կարող է ցանկացած ընտրախախտումների գնալ արդար ընտրութիւնների մասին խօսք չի կարող լինել: Գործող նախագահական համակարգում եղել է այդպիսին, իսկ խոստացւած խորհրդարանական համակարգում էլ մնալու է նոյնը:

Այն ինչ կարող է ոչ միայն Հայաստանում, այլ ցանկացած այլ երկրում  կանխել իշխանութեան վերարտադրութիւնը ոչ թէ գործող իշխանական համակարգերն են այլ ժողովրդի իրական կամքն արտայայտող ազատ ու թափանցիկ ընտրութիւնները երաշխաւորող օրենքներն ու միջավայրը, որոնք պայքարի համահաւասար ու անվտանգ հնարաւորութիւններ ստեղծելով կուսակցութիւնների համար նաեւ միջոցներ պիտի նախատեսեն կանխելու ժողովրդի իրական ձայների չարաշահումը: